मुंबई – मुंबईसारख्या गजबजलेल्या शहरात, जिथे घरासाठी जागा मिळणे कठीण आहे, तिथे आता चक्क ‘शेती’ पाहायला मिळणार आहे. विलेपार्ले येथील पश्चिम द्रुतगती मार्गावरील उड्डाणपुलाखाली मुंबईतील पहिल्या मोठ्या शहरी शेती (अर्बन फार्मिंग) प्रकल्पाचे नुकतेच लोकार्पण करण्यात आले आहे. या अभिनव उपक्रमामुळे उड्डाणपुलाखालील दुर्लक्षित जागा आता हिरवाईने नटणार असून, मुंबईकरांना स्वतःची भाजी स्वतः पिकवण्याची संधी मिळणार आहे.
विलेपार्ले येथील विमानतळ टर्मिनल १ (टी-१) समोरील उड्डाणपुलाखाली सुमारे २४,००० चौरस फूट जागेत हा प्रकल्प साकारण्यात आला आहे. भाजप आमदार पराग अळवणी यांच्या संकल्पनेतून आणि ‘विलेपार्ले कल्चरल सेंटर’ (स्वच्छ पार्ले अभियान) तसेच बृहन्मुंबई महानगरपालिका (बीएमसी) च्या सहकार्याने हा प्रकल्प यशस्वी झाला आहे.
प्रकल्पाची प्रमुख वैशिष्ट्ये
* दत्तक तत्त्वावर वाफे (पिट्स): या ठिकाणी साधारण ६ फूट बाय ३ फूट आकाराचे छोटे वाफे तयार करण्यात आले आहेत. हे वाफे स्थानिक नागरिकांना ‘दत्तक’ दिले जाणार आहेत.
* काय पिकणार? : येथे विविध प्रकारचा पालेभाज्या, फळभाज्या आणि औषधी वनस्पतींची लागवड केली जात आहे. काही ठिकाणी रोपे अंकुरण्यास सुरुवातही झाली आहे.
* फार्म-टू-टेबल संकल्पना: नागरिकांनी स्वतः श्रम करून पिकवलेला ताजा आणि सेंद्रिय भाजीपाला त्यांच्या ताटापर्यंत पोहोचावा, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
* प्रशिक्षण केंद्र: केवळ शेतीच नाही, तर नागरिकांना आपल्या घराच्या बाल्कनीमध्ये किंवा गच्चीवर (टेरेस गार्डनिंग) शेती कशी करावी, याचे प्रशिक्षणही येथे दिले जाणार आहे.
अतिक्रमणातून सुटका आणि पर्यावरणाचे रक्षण
उड्डाणपुलाखालील जागा अनेकदा बेकायदा पार्किंग, कचरा किंवा अंमली पदार्थांचे सेवन करणाऱ्यांचे अड्डे बनतात. या प्रकल्पा मुळे या जागेचा सकारात्मक वापर होणार आहे.
१. कचरा व्यवस्थापन: स्थानिक ओल्या कचऱ्यापासून तयार झालेले खत या शेतीसाठी वापरले जाणार आहे.
२. फेंसिंग आणि सुरक्षा: शेतीचे नुकसान होऊ नये आणि गैरप्रकार थांबावेत यासाठी संपूर्ण परिसराला कुंपण (फेन्सिंग) घालण्यात आले आहे.
३. ऑक्सिजन झोन: प्रदूषणाने वेढलेल्या हायवेच्या बाजूला हा ‘ग्रीन पॅच’ नैसर्गिकरीत्या हवा शुद्ध करण्यास मदत करेल.
प्रशासनाची आणि लोकप्रतिनिधींची भूमिका
या प्रकल्पाबाबत बोलताना आमदार पराग अळवणी म्हणाले की, “हा प्रकल्प केवळ शेतीपुरता मर्यादित नसून, मुंबईकरांना निसर्गाशी जोडण्याचा एक प्रयत्न आहे. माटुंगा येथील अंडर – फ्लायओव्हर गार्डन नंतर, हा अशा प्रकारचा पहिलाच प्रयोग आहे जिथे प्रत्यक्ष अन्नधान्य/भाजीपाला पिकवला जात आहे.”
मुंबईकरांचा प्रतिसाद
विलेपार्लेमधील या उपक्रमाला स्थानिकांकडून मोठा प्रतिसाद मिळत आहे. अनेक रहिवाशांनी यापूर्वीच आपले वाफे नोंदवण्यासाठी उत्सुकता दर्शवली आहे. हा प्रयोग यशस्वी झाल्यास मुंबईतील इतर उड्डाणपुलांखालीही अशाच प्रकारे शेती फुलवण्याचा विचार महापालिका करत आहे.
थोडक्यात माहिती
* स्थान: उड्डाणपुलाखाली, विमानतळ टी-१ समोर, विलेपार्ले (पूर्व).
* क्षेत्रफळ: २४,००० चौ. फूट.
* प्रमुख सहभाग: पराग अळवणी, बीएमसी, विलेपार्ले कल्चरल सेंटर.
मुंबईतील या पहिल्या शहरी शेती प्रकल्पामुळे काँक्रीटच्या जंगलात राहणाऱ्या नागरिकांना आता मातीशी जोडले जाण्याची आणि निसर्गाचा आनंद घेण्याची नवी संधी उपलब्ध झाली आहे.
