मुंबई : महाराष्ट्रात पावसाच्या खंडामुळे राज्य सरकारने 265 तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर केला आहे. या बाधित भागातील नागरिकांसाठी 12 महत्त्वाच्या सवलती व उपाययोजना लागू केल्या आहेत.
राज्य सरकारने 25 सप्टेंबर 2026 रोजी काढलेल्या शासन निर्णयानुसार (जीआर) राज्यातील 358 पैकी 265 तालुक्यांमध्ये ‘ट्रिगर-1’ (पहिला टप्पा) अंतर्गत दुष्काळसदृश परिस्थिती जाहीर केली आहे. यात राज्यातील तब्बल 74% क्षेत्राचा समावेश होतो.
राज्य सरकारने जाहीर केलेल्या अधिकृत दुष्काळग्रस्त तालुक्यांच्या यादीत कोकण (ठाणे) विभागातील ठाणे आणि पालघर या दोन्ही जिल्ह्यांचा समावेश नाही. या शासन निर्णयानुसार, ठाणे जिल्ह्यातील दुष्काळी तालुक्यांची संख्या ‘शून्य’ आहे. ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यांत समाधानकारक पाऊस झाल्याने येथील एकाही तालुक्यात ‘ट्रिगर-1’ लागू झालेला नाही. तथापि, ठाणे महसूल विभागांतर्गत येणाऱ्या कोकण विभागातील इतर 3 जिल्ह्यांमधील एकूण 12 तालुक्यांचा या दुष्काळी यादीत समावेश करण्यात आला आहे.
दुष्काळी तालुक्यांत 12 प्रमुख सवलती आणि उपाययोजना
1. जमीन महसुलात सूट
2. पीक कर्जाचे पुनर्गठन
3. शेतीशी निगडित कर्जाच्या वसुलीस स्थगिती
4. कृषी पंपांच्या चालू वीज बिलात सूट (7.5 एचपीवरील पंपांसाठी)
5. शाळा व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी
6. रोहयो (रोजगार हमी योजना) अंतर्गत कामांच्या निकषांत शिथिलता व जास्तीत जास्त कामे सुरू करणे
7. पिण्याच्या पाण्यासाठी आवश्यकतेनुसार टँकर सुरू करणे
8. दुष्काळग्रस्त गावांत कृषी पंपांचा वीज पुरवठा खंडित न करणे
9. शेतकरी व शेतमजुरांसाठी पुरेशा अन्नधान्याची उपलब्धता
10. पिण्याच्या पाण्याची टंचाई दूर करण्यासाठी विशेष उपाययोजना
11. जनावरांसाठी चारा छावण्या व चारा उपलब्ध करून देणे
12. जलसंधारणाची कामे व पाणीसाठ्याची नियोजनबद्ध अंमलबजावणी
View this post on Instagram
सवलतींची टप्प्याटप्प्यांत प्रत्यक्ष अंमलबजावणी
राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये अधिकृत शासन निर्णय जारी करून दुष्काळी जाहीर करण्यात आलेल्या 12 तालुक्यातील सवलतींच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीचे वेळापत्रक टप्प्याटप्प्यांत ठरवण्यात आले आहे.
डिजिटल पंचनामे (5 ऑक्टोबर 2026 पासून): शेतकऱ्यांना मिळणाऱ्या मदतीचा अचूक लाभ मिळण्यासाठी 5 ऑक्टोबरपासून पिकांचे जीपीएस आणि डिजिटल पंचनामे करण्यास सुरुवात होणार आहे. जिल्हाधिकाऱ्यांनी बाधित क्षेत्रातील पिकांचे फोटो व को-ऑर्डिनेट्स संकलित करून अहवाल सादर करण्याचे आदेश दिले आहेत.
तात्काळ लागू झालेल्या सवलती
जीआर प्रसिद्ध झाल्यापासून पुढील तीन प्रमुख सवलती तात्काळ प्रभावाने लागू झाल्या आहेत –
* कर्ज वसुलीला स्थगिती: शेतीशी संबंधित सर्व प्रकारच्या चालू कर्ज वसुलीस बँकांकडून तात्काळ स्थगिती देण्यात आली आहे.
* वीज पुरवठा खंडित न करणे: दुष्काळग्रस्त घोषित तालुक्यांमध्ये थकीत बिलापोटी कृषी पंपांची वीज जोडणी तोडण्यास महावितरणला बंदी घालण्यात आली आहे.
* जमीन महसूल व परीक्षा शुल्क: महसूल वसुलीला स्थगिती आली असून शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांचे परीक्षा शुल्क माफीचे अर्ज आता स्वीकारले जातील.
दिवाळीपूर्वी थेट मदत पोहचवण्याचे उद्दिष्ट
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ऑक्टोबर महिन्यात पंचनाम्याची प्रक्रिया पूर्ण करून दिवाळी सणापूर्वी शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात थेट सरकारी मदत व सवलतींचा आर्थिक लाभ पोहचवण्याचे राज्य सरकारचे नियोजन आहे.
- इतर उपाययोजना (आवश्यकतेनुसार)* टँकर व चारा छावण्या: ज्या गावांमध्ये पाणी व चारा टंचाई भासेल, तिथे स्थानिक प्रशासनाला (जिल्हाधिकारी व तहसीलदार) त्वरित मंजुरी देऊन टँकर आणि जनावरांच्या छावण्या सुरू करण्याचे अधिकार देण्यात आले आहेत.
विभाग आणि जिल्हानिहाय दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची संख्या
नागपूर विभाग (पूर्व विदर्भ) एकूण 39 तालुके – नागपूर: 14, चंद्रपूर: 12, वर्धा: 7, भंडारा: 3, गडचिरोली: 2, गोंदिया: 1 तालुका.
अमरावती विभाग (पश्चिम विदर्भ) एकूण 56 तालुके – यवतमाळ: 16 तालुके (राज्यात सर्वाधिक प्रभावित), अमरावती: 14, बुलढाणा: 13, अकोला: 7, वाशिम: 6 तालुके.
पुणे विभाग (पश्चिम महाराष्ट्र) एकूण 35 तालुके – सोलापूर: 11 तालुके, पुणे: 8, सातारा: 6, कोल्हापूर: 6, सांगली: 4,
कोकण विभाग (एकूण 12 तालुके) – सिंधुदुर्ग: 8, रत्नागिरी: 3, रायगड: 1 तालुका (श्रीवर्धन).
छत्रपती संभाजीनगर विभाग (मराठवाडा) एकूण 74 तालुके – छत्रपती संभाजीनगर: 9, जालना: 8, बीड: 11, लातूर: 10, धाराशिव: 8, नांदेड: 14 (सर्वाधिक प्रभावित), परभणी: 9, हिंगोली: 5 तालुके.
नाशिक विभाग (उत्तर महाराष्ट्र) एकूण 49 तालुके – जळगाव: 15, अहिल्यानगर (अहमदनगर): 14, नाशिक: 10, नंदुरबार: 6, धुळे: 4 तालुके.
नाशिक विभागातील दुष्काळी तालुक्यांची यादी
• नाशिक जिल्हा (10 तालुके): मालेगाव, बागलाण, कळवण, नांदगाव, सुरगणा, इगतपुरी, पेठ, सिन्नर, येवला आणि देवळा.
• धुळे जिल्हा (4 तालुके): धुळे, साक्री, सिंदखेडा आणि शिरपूर.
• नंदुरबार जिल्हा (सर्व 6 तालुके): नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्व 6 तालुक्यांचा यात समावेश आहे.
• जळगाव जिल्हा (सर्व 15 तालुके): एरंडोल, पारोळा, धरणगाव, चोपडा, पाचोरा, जामनेर, जळगाव, भडगाव, अमळनेर, रावेर, चाळीसगाव, भुसावळ, बोदवड, मुक्ताईनगर आणि यावल.
• अहिल्यानगर / अहमदनगर जिल्हा (सर्व 14 तालुके): नगर, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, शेवगाव, पाथर्डी, नेवासा, राहुरी, संगमनेर, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर आणि राहता.
संभाजीनगर जिल्ह्यातील दुष्काळी तालुक्यांची यादी
छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा (सर्व 9 तालुके): छत्रपती संभाजीनगर, कन्नड, सोयगाव, पैठण, वैजापूर, गंगापूर, खुलताबाद, सिल्लोड आणि फुलंब्री.
तुम्हाला हेही वाचायला नक्की आवडेल.
