मुंबई : देशात हवामानातील नाट्यमय विभागणी टिपली गेली आहे. एकीकडे कोरडेठाक, तर दुसरीकडे फुल्ल पावसाळी वातावरण उपग्रहाने टिपले आहे. इन्सॅट-3डीएस उपग्रहाच्या एका प्रतिमेत मध्य, पूर्व आणि दक्षिण भारतावर दाट ढगांचे आवरण, तर वायव्येकडील आकाश निरभ्र असल्याचे दिसून येत आहे. हा फरक एका क्षीण होत असलेल्या तीव्र कमी दाबाच्या क्षेत्रामुळे दिसून येत आहे. हे चित्र फारच लक्षवेधी आहे, कारण ते नैऋत्य मोसमी पावसाळ्याच्या म्हणजे मान्सूनच्या अखेरीस दिसून येत आहे.
भारताच्या इन्सॅट-3डीएस उपग्रहाने २४ सप्टेंबर रोजी १०.८३ मायक्रोमीटर तरंगलांबीच्या थर्मल-इन्फ्रारेड चॅनेलमध्ये टिपलेल्या या प्रतिमेत, भारतीय उपखंडात आणि दक्षिण व आग्नेय आशियाच्या शेजारील भागांपर्यंत पसरलेले एक विस्तृत ढगांचे क्षेत्र दिसत आहे. इन्फ्रारेड प्रतिमेतील सर्वात तेजस्वी प्रदेश थंड, उंच ढगांची शिखरे दर्शवतात. असे ढग अनेकदा खोल अभिसरणाशी संबंधित असतात आणि मुसळधार पाऊस पाडू शकतात, विशेषतः जेव्हा ते एखाद्या सक्रिय हवामान प्रणालीशी जोडलेले असतात. संपूर्ण भारतात हा फरक विशेषतः ठळकपणे दिसून येतो. मध्य भारतापासून पूर्वेकडे आणि ईशान्येकडे ढगाळ आकाशाचा एक विस्तृत पट्टा पसरलेला आहे, तर राजस्थान, गुजरात आणि वायव्य भागातील काही ठिकाणी तुलनेने निरभ्र आकाश असते.
View this post on Instagram
दक्षिण ओडिशावर तीव्र कमी दाबाचे क्षेत्र
उत्तर किनारपट्टीवरील आंध्र प्रदेश आणि लगतच्या दक्षिण ओडिशावरील तीव्र कमी दाबाचे क्षेत्र आतल्या बाजूला सरकत असल्यामुळे ही ढगांची रचना तयार झाली आहे. या प्रणालीमुळे ओडिशा, छत्तीसगड आणि शेजारील प्रदेशांमध्ये सर्वत्र पाऊस पडत असून, भारतीय हवामान विभागाने पूर्व आणि मध्य भारतातील काही भागांमध्ये मुसळधार ते अति मुसळधार पाऊस आणि तुरळक ठिकाणी अतिवृष्टीचा इशारा दिला आहे.
हवामान प्रणाली कमकुवत होतेय!
वायव्येकडे सरकत असताना ही प्रणाली कमकुवत होत असल्याने, तिच्यामुळे मध्य भारताच्या काही भागांमध्ये पाऊस सुरू राहण्याची शक्यता आहे. उपग्रहाच्या प्रतिमेमध्ये बंगालच्या उपसागरावर आणि आसपासच्या प्रदेशांवर पसरलेले ढगांचे विस्तृत पट्टेही दिसत आहेत, ज्यावरून भारतीय भूभागामध्ये आर्द्रता कशी वाहून नेली जात आहे, हे दिसून येते.\
जळगाव जिल्ह्यात ‘हे’ असतील दुष्काळी तालुके; नाशिक विभागातील तब्बल 32 तालुक्यात ‘ट्रिगर 1’ दुष्काळ!
पूर्व भारतात मुसळधार पाऊस
सध्या वायव्य भारताच्या काही भागांतून मान्सूनने माघार घ्यायला सुरुवात केली आहे, परंतु बंगालच्या उपसागरावरील हवामान प्रणालींमुळे मध्य आणि पूर्व भारतात मुसळधार पाऊस सुरू राहू शकतो. त्यामुळे, उपग्रह प्रतिमेतील दिसणारी ‘विभागणी’ ही भौतिक सीमा नाही. ती सक्रिय ढग आणि संवहन असलेल्या भागांमध्ये आणि वातावरण तुलनेने कोरडे व स्वच्छ झालेल्या प्रदेशांमध्ये असलेला तीव्र फरक दर्शवते. तीव्र कमी दाबाचे क्षेत्र कमकुवत होत असल्याने, पुढील 24-48 तासांत ढगांच्या रचनेत वेगाने बदल होण्याची शक्यता आहे.
