मुंबई- भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (इस्रो)च्या ‘इन्सॅट-3डीआर’ हवामान उपग्रहाने अरबी समुद्रावर एका महाकाय वातावरणीय भोवऱ्याची (सायक्लोनिक व्हॉर्टेक्स) स्पष्ट छायाचित्रे टिपली आहेत. सध्या गुजरात आणि पश्चिम भारतात कोसळणाऱ्या प्रलयंकारी पावसामागे याच हवामान प्रणालीचे मुख्य इंजिन कार्यरत आहे.
अरबी समुद्रातील ‘व्हॉर्टेक्स’ नेमका काय आहे?
- महाकाय ‘पंप’: हवामान तज्ज्ञांच्या मते, हा भोवरा एका महाकाय पंपाप्रमाणे काम करत आहे. या प्रणालीभोवती फिरणारे वारे अरबी समुद्रातून उबदार आणि मोठ्या प्रमाणावर बाष्पयुक्त हवा खेचून जमिनीच्या दिशेने ढकलत आहेत.
- उंच ढगांची निर्मिती: प्रचंड बाष्प वेगाने वरच्या दिशेने फेकले गेल्यामुळे आकाशात अतिथंड माथा असलेले प्रचंड मोठे ढग निर्माण झाले आहेत. यामुळेच सलग वीज कोसळणे आणि ढगफुटीसदृश पाऊस पडत आहे.
- ‘ट्रेनिंग थंडरस्टॉर्म्स’: ही हवामान प्रणाली अत्यंत संथ गतीने पुढे सरकत असल्याने, पावसाचे ढग एकाच भागावर वारंवार दाटून येत आहेत. यामुळे अत्यंत कमी वेळेत जास्त पाऊस पडून सखल भागात अचानक पूर येण्याचा धोका वाढला आहे.
गुजरात राज्याला सर्वाधिक फटका
सध्या या प्रणालीचा सर्वाधिक फटका गुजरात आणि लगतच्या दक्षिण राजस्थानला बसत आहे. भारतीय हवामान विभाग (आयएमडी)च्या माहितीनुसार, अहमदाबाद, वलसाड आणि सुरत यांसारख्या शहरांमध्ये गेल्या 24 तासांत विक्रमी पावसाची नोंद झाली आहे. येत्या 2 दिवसांत येथे अत्यंत मुसळधार ते अतिवृष्टीचा ‘रेड अलर्ट’ कायम आहे.
महाराष्ट्रावरील परिणाम आणि पावसाची शक्यता असलेले जिल्हे
अरबी समुद्रातून येणारा प्रचंड बाष्पाचा पुरवठा आणि गुजरात-महाराष्ट्र किनारपट्टीवर निर्माण झालेले विरुद्ध दिशांच्या वाऱ्यांचे क्षेत्र यामुळे महाराष्ट्रातही मान्सून प्रचंड सक्रिय झाला आहे. भारतीय हवामान विभागाने दिलेल्या ताज्या इशाऱ्यानुसार राज्यातील पुढील जिल्ह्यांवर या हवामान प्रणालीचा विशेष प्रभाव राहील –
- कोकण आणि मुंबई परिसर: पालघर, ठाणे, रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांमध्ये मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाचा ऑरेंज अलर्ट देण्यात आला आहे.
- काही भागात पावसाचा जोर अधिक राहण्याची शक्यता असल्याने पालघर जिल्ह्यासाठी ‘रेड अलर्ट’ लागू करून शाळांना सुट्टी जाहीर करण्यात आली आहे.
- मुंबई आणि उपनगरांत मध्यम ते मुसळधार पावसाच्या सरी कोसळतील आणि ताशी 40 ते 60 किमी वेगाने वारे वाहण्याची शक्यता आहे.
- पश्चिम महाराष्ट्र (घाटमाथा): पुणे आणि सातारा जिल्ह्यांच्या घाटमाथा परिसरासाठी हवामान विभागाने ‘रेड अलर्ट’ (अत्यंत मुसळधार पाऊस/अतिवृष्टी) जारी केला आहे.
- कोल्हापूर, सांगली, सोलापूर आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यांत मैदानी भागात हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता आहे.
- उत्तर महाराष्ट्र: नाशिक जिल्ह्यातील घाटमाथ्यावर अतिवृष्टीचा ऑरेंज अलर्ट असून, धरणांतील वाढत्या पाणीपातळीमुळे गोदावरी नदीकाठच्या नागरिकांना सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे.
- धुळे, नंदुरबार आणि जळगाव जिल्ह्यांना मुसळधार पावसाचा ‘यलो अलर्ट’ देण्यात आला आहे.
- मराठवाडा आणि विदर्भ: मराठवाड्यातील छत्रपती संभाजीनगर, हिंगोली, जालना आणि परभणी जिल्ह्यात हलक्या ते मध्यम पावसाचा अंदाज आहे.
विदर्भातील नागपूर, अकोला, अमरावती आणि चंद्रपूरसह बहुतांश जिल्ह्यांमध्ये मेघगर्जनेसह आणि वादळी वाऱ्यासह पावसाचा ‘यलो अलर्ट’ देण्यात आला आहे.
पुढील दोन ते तीन दिवस, 26-27 जुलैपर्यंत या वातावरणीय प्रणालीचा प्रभाव राहील, त्यानंतर महाराष्ट्रातील पावसाचा जोर टप्प्याटप्प्याने कमी होण्याची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे.
तुम्हाला हे वाचायला नक्की आवडेल
