कापसावरील मर रोगाची लक्षणे व नियंत्रण - बी. डी. जडे

बी. डी. जडे
जळगाव : पावसाला यंदा उशिराने सुरुवात झाली. त्यातच काही ठिकाणी मुसळधार तर काही अद्याप जेमतेम पाऊस होत आहे. या वातावरणातील बदलाचा परिणाम पिकावर विशेषतः कापूस या पिकावर झालेला आहे. तापमान कमी जास्त होत असल्याने कापूस या पिकावर मर रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे या पिकाची योग्य काळजी घेणे गरजेचे आहे. पिकावर मर रोगाचा प्रादुर्भाव झाल्यास तो कसा ओळखावा व त्याचे नियंत्रण कसे करावे, या संदर्भात आपण जाणून घेऊ या.

निर्मल रायझामिका 👇

आकस्मिक मर रोग ही कापूस पिकामध्ये अधिक तापमान दीर्घकाळ राहिल्यास, पाण्याचा ताण पडल्यास आणि दीर्घकाळ कापूस पिकामध्ये पाणी साचूून राहिल्यास आढळून येते. दरवर्षी असे बघायला मिळते. ही समस्या मुळांच्या कार्यरत राहाण्याशी निगडीत आहे. दिवसाचे तापमान ४० अंश सेंटीग्रेडच्या वर दीर्घकाळ राहिल्यास कापूस पिकाची पांढरीमुळे अन्नद्रव्ये शोषण करू शकत नाही त्यामुळे पाने पिवळसर होतात. पाने, खोड लालसर होतात. पाणी पिकात दीर्घकाळ साचून राहिल्यावरही मुळांजवळ हवा नसल्याने पांढरीमुळे पाणी आणि अन्नद्रव्यांचे शोषण करू शकत नाहीत. त्यामुळे कापसाचं झाड मलूल होऊन वरून सुकत येते. जमीनीतील वाढलेल्या तापमानामुळे पांढरीमुळे अन्नद्रव्यांचे शोषण करू शकत नाही.

कृषी शेतमाल निर्यात झाली आता सोपी । Export of Agricultural Produce।

पाण्याचा ताण पडल्यास उपाययोजना

* जमीनीत वाफसा अवस्था आणावी एवढाच वेळ ठिबक सिंचनाने सिंचन करावे.
* अकस्मात मर ग्रस्त पिकाची मुळे उत्तमरित्या कार्यरत होण्याकरिता ह्यूमीक ॲसीडचे ड्रेंचींग करावे. ठिबक मधून एकरी १.५ लिटर ह्युमीक ॲसीड सोडावे.
* कापूस पिकावर विद्राव्य खत १९:१९:१९ – ४५ ग्रैम + प्लैंटोझाईम / बायोझाईम ३० मिली + स्टिकर १० मिली ची फवारणी करावी.
* कापूस पिकासाठी नियमीत फर्टीगेशन करावे. ठिबक सिंचनाद्वारे युरिया ३ किलो + १२:६१:० – २ किलो + पांढरा पोटॅश – १.० किलो प्रती एकर आठवड्यातून २ वेळा फर्टीगेशन करावे.
* आकस्मीक मर ग्रस्त झाडांना कॉपर ऑक्सी क्लोराईड २ ग्रैम (किंवा कार्बनडेझीम १ ग्रैम) प्रती लिटर पाण्यात विरघळून १०० मिली मुळांजवळ ड्रेंचींग करावे.
* मुळांजवळ खतांचे द्रावण टाकावे – १.५ किलो युरीया + १.५ किलो पोटॅश १०० लिटर पाण्यात विरघळून द्रावण तयार करून रोग ग्रस्त झाडांच्या मुळांजवळ १२५ मिली द्रावण टाकावे, ड्रेंचींग करावे.
* फर्टीगेशन रेग्यूलर करावे.
सध्या सर्वत्र पाऊस चांगला होतांना वृत्त आहे. शेतात पाणी साचणार नाही याची काळजी घ्या. पाण्याचा त्वरीत निचरा करावा.