मुंबई – अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारतीय वस्तूंवर 50% टेरिफ (कर) लादल्याने भारताच्या कृषी आणि प्रक्रिया केलेल्या अन्नाच्या (प्रोसेस्ड फूड) निर्यातीवर लक्षणीय परिणाम होण्याची अपेक्षा आहे. डायरेक्टरेट जनरल ऑफ कमर्शियल इंटेलिजेंस अँड स्टॅटिस्टिक्स (DGCIS) नुसार, 2024-25 दरम्यान या विभागांमध्ये भारताची निर्यात एकूण 5.81 अब्ज अमेरिकन डॉलर्स इतकी झाली आहे, ज्यामध्ये 1.5 दशलक्ष मेट्रिक टन पेक्षा जास्त वस्तूंचा समावेश आहे.
या निर्यातीसाठी अमेरिका ही एकमेव बाजारपेठ नसली तरी, या करांमुळे भारताच्या कृषी-निर्यात पोर्टफोलिओचे प्रमुख घटक असलेल्या बासमती तांदूळ, मसाले आणि सागरी उत्पादने व्यापार धोक्यात आला आहे. उच्च-मूल्याच्या कृषी उत्पादनांसाठी दीर्घकालीन नवीन व्यापार क्षेत्रे आणि किंमतींच्या गतिशीलतेत व्यत्यय येण्याचा धोका आहे.
बासमती तांदूळ, मसाल्यांना मोठा फटका
भारतातील दोन प्रमुख निर्यात वस्तू – बासमती तांदूळ आणि मसाले – नवीन शुल्कामुळे अमेरिकन बाजारपेठेत स्पर्धात्मक फायदा गमावतील. 2024-25 मध्ये 337.10 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्स किमतीचे आणि 2,74,000 मेट्रिक टन पेक्षा जास्त उत्पन्न मिळवणाऱ्या बासमतीने पारंपारिकपणे जागतिक बाजारपेठेत प्रीमियम स्थान पटकावले आहे. त्याचप्रमाणे, 654 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्स किमतीच्या भारतीय मसाल्यांना आता प्रतिस्पर्धी निर्यातदारांकडून किंमतींच्या दबावाचा सामना करावा लागू शकतो.
सागरी, दुग्धजन्य क्षेत्रे देखील असुरक्षित
भारतातील सर्वात मोठा निर्यात विभाग असलेल्या सागरी उत्पादनांचा वाटा सुमारे 2.68 अब्ज अमेरिकी डॉलर्स आणि 3,42,000 मेट्रिक टनपेक्षा जास्त आहे. या श्रेणीत अमेरिका एक महत्त्वाचा खरेदीदार आहे. नव्या 50% करामुळे पुरवठा साखळी अस्थिर होऊ शकते. त्यामुळे जपान, युरोप किंवा मध्य पूर्वेसारख्या इतर बाजारपेठांमध्ये नव्या व्यापार संधी शोधण्याचे मोठे आव्हान उभे राहणार आहे. दुग्धजन्य पदार्थ आणि प्रक्रिया केलेल्या फळांचे निर्यातीत एकत्रितपणे दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा जास्त योगदान आहे, त्यांना आता कमी नफा मिळण्याची किंवा वाढीव टॅरिफनंतर चढ्या किमतींमुळे अमेरिकेतून मागणीला नकार मिळण्याची अपेक्षा आहे.
भारताच्या व्यापार संबंधांवर परिणाम
अनेक कृषी जिन्नस टॅरिफ स्लॅबमध्ये येतात की नाही, हे अमेरिकेने अद्यापही पुरेसे स्पष्ट केलेले नसले तरी, 50% कर आकारण्याची सर्वसाधारण घोषणा एक मजबूत संकेत देते. यामुळे भारतीय निर्यातदारांसाठी, बाजारपेठांमध्ये विविधता आणण्याची आणि प्रमुख कृषी क्षेत्रांचे संरक्षण करण्यासाठी द्विपक्षीय व्यापार वाटाघाटींना चालना देण्याची तातडीची गरज आहे. उद्योग भागधारक, शेतकरी सहकारी संस्था आणि धोरण नियोजक पुढील अपडेट्स आणि स्पष्टीकरणांवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. भारताची कृषी-निर्यात ग्रामीण उपजीविका आणि शेती उत्पन्नात महत्त्वाची भूमिका बजावत असल्याने, कोणत्याही दीर्घकालीन व्यत्ययाचे दूरगामी परिणाम होऊ शकतात.
भारतातील टॉप अॅग्री एक्सपोर्ट्स (2024-25)
उत्पादन वर्ग , निर्यात मूल्य दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्समध्ये आणि कंसात निर्यातीचे प्रमाण (मेट्रिक टनमध्ये)
1. सागरी उत्पादने २,६८१.१९ (३४२,५३४.२७)
2. मसाले ६५४.७१ (११०,८३६.४७)
3. बासमती तांदूळ ३३७.१० (२७४,२१३.००)
4. विविध प्रक्रिया केलेले पदार्थ २५१.९३ (—)
5. दुग्धजन्य पदार्थ २०५.३२ (८६,८२९.९१)
6. आयुष आणि हर्बल उत्पादने १८८.५५ (२७,८१६.५३)
7. प्रक्रिया केलेली फळे आणि रस १६१.४२ (९६,५२१.९६)
8. तृणधान्ये १६१.३८ (७५,००२.००)
9. एरंडेल तेल ११९.६५ (७३,४३३.५४)
10. प्रक्रिया केलेल्या भाज्या ११२.८३ (५८,३७५.६८)
11. कोको उत्पादने १११.९२ (८,७८८.४५)
12. ग्वारगम १०२.९९ (५५,४४०.००)
13. चहा ९२.९५ (१९,१३७.०६)
14. कॉफी ८१.८९ (६,६८८.८१)
15. डाळी ६६.१८ (३९,०७४.००)
16. दळलेली उत्पादने ६५.२२ (५१,१५४.०१)
17. तंबाखू (उत्पादित) ६०.८२ (—)
18. बिगर बासमती तांदूळ ५४.६४ (६१,९१५.००)
एकूण कृषी आणि प्रक्रिया अन्न निर्यात ५,८१५.६८ (१,५२०,९५७.७४)
स्रोत: डीजीसीआयएस
