दिवाळीचा झगमगाट आणि फराळाचा सुगंध वातावरणात विरतो न विरतो तोच, महाराष्ट्रातील घराघरांत तुळशी विवाहाची आणि त्यानंतर सुरू होणाऱ्या भव्य लग्नसोहळ्यांची चाहूल लागते. चातुर्मासाच्या चार महिन्यांच्या प्रदीर्घ विरामानंतर येणारा हा काळ सांस्कृतिक आणि सामाजिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. या काळात थांबलेली शुभकार्ये पुन्हा एकदा उत्साहाने सुरू होतात. लगीन सराईची धूम सुरू होते आणि बाजारपेठांत, व्यावसायिकांमध्ये चैतन्य पसरते. कुटुंबे आपल्या लग्नेच्छुक मुला-मुलींच्या विवाहाच्या तयारीला लागतात.
यंदा, तुळशी विवाहानंतर सुरू होणारी ही लग्नसराई उत्साह आणि तितकीच लगबग घेऊन येत आहे. कारण, ज्योतिषीय गणितांनुसार, जुलै 2026 पर्यंत विवाहासाठी उपलब्ध असलेल्या शुभ मुहूर्तांची संख्या मर्यादित आहे. त्यामुळे, इच्छुकांना योग्य नियोजन करूनच पुढची पावले टाकावी लागणार आहेत. या मंगल पर्वाची अधिकृत सुरुवात तुळशीच्या पवित्र विवाह सोहळ्याने होत असून, त्यानंतर सनई-चौघड्यांचे सूर सर्वत्र घुमण्यास सज्ज झाले आहेत.
तुळशी विवाह आणि चातुर्मासाची सांगता
हिंदू परंपरेत तुळशी विवाहाचे स्थान अनन्यसाधारण आहे. हा सोहळा केवळ एक धार्मिक विधी नसून, तो चातुर्मासाच्या समाप्तीची आणि शुभ कार्यांच्या प्रारंभाची घोषणा करतो. चातुर्मासाच्या काळात भगवान विष्णू योगनिद्रेत असतात, अशी श्रद्धा असल्याने विवाह, मुंज यांसारखी मंगल कार्ये टाळली जातात. तुळशी विवाहानंतरच या कार्यांना पुन्हा सुरुवात होते.
पुरोहित संघाचे अध्यक्ष सतीश शुक्ल यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, यंदा 2 नोव्हेंबर 2025, रविवार रोजी तुळशी विवाह होणार आहे. या दिवशी तुळशीच्या रोपाचा (देवी वृंदाचे प्रतीक) शालिग्राम शिळेशी (भगवान विष्णूंचे प्रतीक) विवाह लावला जातो. विशेष म्हणजे, यावर्षी तुळशी विवाहाच्या दिवशी त्रिपुष्कर योग आणि सर्वार्थसिद्धियोग असे दोन अत्यंत शुभ योग जुळून येत आहेत. या योगांवर केलेल्या कार्याचे फळ अनेक पटींनी मिळते आणि ते यशस्वी होते, अशी श्रद्धा असल्याने यंदाच्या तुळशी विवाहाचे महत्त्व अधिकच वाढले आहे. म्हणूनच, लग्नसराईसाठी हा विधी एकप्रकारे ‘हिरवा कंदील’ दाखवण्यासारखा आहे, जो नव्या नात्यांच्या सुरुवातीसाठी मंगलमय काळाची ग्वाही देतो.
लग्नासाठी शुभ मुहूर्त तिथी: नोव्हेंबर 2025 ते जुलै 2026
लग्नसराईचा काळ जरी मोठा असला तरी, यंदा शुभ मुहूर्तांची संख्या काही ठराविक महिन्यांमध्येच विभागली गेली आहे. पंचांगानुसार, नोव्हेंबर 2025 ते जुलै 2026 या कालावधीत लग्नासाठी उपलब्ध मुहूर्तांच्या संख्येबाबत विविध पंचांगांमध्ये मतभिन्नता आढळते; काही ठिकाणी 49 किंवा 55 मुहूर्तांचा उल्लेख आहे, तर काही प्रमुख पंचांगांनुसार एकूण 68 शुभ मुहूर्त उपलब्ध आहेत. त्यामुळे, विवाह इच्छुकांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना तारखा निवडताना विशेष काळजी घ्यावी लागणार आहे. काही पंचांगांनुसार मुहूर्तांची सुरुवात 18 नोव्हेंबरपासून होत असली तरी, बहुतांश ठिकाणी 22 नोव्हेंबरपासून लग्नसराईला खरा वेग येईल.
विविध प्रतिष्ठित पंचांगांमधून संकलित केलेली मुहूर्तांची महिनावार विभागणी खालीलप्रमाणे आहे. मात्र, अंतिम निर्णयासाठी कुटुंबांनी आपापल्या पुरोहितांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे ठरेल.
*नोव्हेंबर 2025:* 18, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 29, 30
*डिसेंबर 2025:* 1, 2, 4, 5, 6
*जानेवारी 2026:* या महिन्यात कोणताही शुभ मुहूर्त नाही.
*फेब्रुवारी 2026:* 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 19, 20, 21, 22, 24, 25, 26
*मार्च 2026:* 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16
*एप्रिल 2026:* 15, 20, 21, 25, 26, 27, 28, 29, 30
*मे 2026:* 1, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 13, 14
*जून 2026:* 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 29
*जुलै 2026:* 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9, 11
या तारखांची माहिती घेणे हे नियोजनाचे पहिले पाऊल आहे. मात्र, या तारखा मर्यादित का आहेत, यामागे एक मोठे ज्योतिषीय कारण दडलेले आहे.
ज्योतिषीय गणित: यंदा शुभ तारखा कमी का आहेत?
हिंदू विवाह पद्धतीत पंचांग आणि ग्रहांच्या स्थितीला खूप महत्त्व दिले जाते. यशस्वी आणि मंगलमय वैवाहिक जीवनासाठी ग्रहांची अनुकूलता आवश्यक मानली जाते. ज्योतिषाचार्य डॉ. अनिल वैद्य यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या वर्षी शुभ मुहूर्तांची संख्या कमी असण्यामागे प्रमुख ज्योतिषीय कारण म्हणजे गुरु (Jupiter) आणि शुक्र (Venus) या दोन प्रमुख ग्रहांचा अस्त होणे. ज्योतिषशास्त्रानुसार, जेव्हा हे दोन्ही ग्रह ‘अस्त’ंगत असतात, म्हणजेच पृथ्वीवरून दिसत नाहीत, तेव्हा तो काळ शुभ कार्यांसाठी, विशेषतः विवाहासाठी, वर्ज्य मानला जातो.
याच प्रतिकूल ग्रहस्थितीमुळे जानेवारी 2026 मध्ये लग्नासाठी एकही शुभ मुहूर्त उपलब्ध नाही. याशिवाय, मुहूर्तांच्या तारखांमध्ये दिसणारी भिन्नता ही वेगवेगळ्या पंचांग पद्धतींमुळे असू शकते. उदाहरणार्थ, बनारसी पंचांग आणि मिथिला पंचांग यांसारख्या विविध दिनदर्शिकांमध्ये मुहूर्तांच्या तारखांमध्ये थोडाफार फरक असतो. त्यामुळेच उपलब्ध मुहूर्तांची संख्या मर्यादित झाली असून, उपलब्ध तारखांवर लग्नसोहळे पार पाडण्याची लगबग वाढणार आहे.
इतर शुभ कार्ये: मुंजी आणि साखरपुड्यासाठी मुहूर्तांची चणचण
ग्रहांच्या या स्थितीचा परिणाम केवळ विवाह मुहूर्तांवरच नाही, तर उपनयन (मुंज), साखरपुडा यांसारख्या इतर महत्त्वाच्या शुभ कार्यांवरही झालेला दिसतो. या कार्यांसाठीही शुभ मुहूर्तांची मोठी चणचण जाणवत आहे. त्यामुळे, केवळ विवाहच नव्हे, तर इतर कौटुंबिक सोहळ्यांचे नियोजन करणाऱ्यांनाही तारखांची जुळवाजुळव करावी लागणार आहे.
एकंदरीत कमतरता असली तरी, मुंजीसाठी काही निवडक शुभ मुहूर्त उपलब्ध आहेत, जे खालीलप्रमाणे:
*फेब्रुवारी 2026:* 6, 19, 22, 26, 27
*मार्च 2026:* 8, 20, 29
*एप्रिल 2026:* 3, 8, 21, 22, 28
*मे 2026:* 3, 6, 7, 8
*जून 2026:* 16, 17, 19
या मर्यादित उपलब्धतेमुळे, अशा सोहळ्यांचे नियोजन करणाऱ्या कुटुंबांनाही विवाहाप्रमाणेच तारखांसाठी धावपळ करावी लागणार आहे. याचा थेट परिणाम लग्नसोहळ्यांशी संबंधित संपूर्ण अर्थव्यवस्थेवर होणार आहे.
आर्थिक उलाढाल: लग्नसराईशी संबंधित व्यवसायांसाठी ‘सुगीचे दिवस’
मर्यादित मुहूर्तांमुळे लग्नसोहळे ठराविक काळातच होणार असल्याने, विवाह उद्योगासाठी ही एक मोठी सुवर्णसंधी ठरणार आहे. लग्नसराईशी संबंधित व्यावसायिकांच्या मते, गेल्या तीन वर्षांच्या तुलनेत यंदा जास्त उत्पन्न मिळण्याची आशा आहे. त्यांच्यासाठी हे खऱ्या अर्थाने ‘सुगीचे दिवस’ असणार आहेत.
या काळात खालील व्यवसायांना विशेष तेजी मिळण्याची शक्यता आहे:
• मंगल कार्यालय आणि हॉल्स
• मंडप डेकोरेशन
• केटरिंग व्यावसायिक
• कपडे आणि वस्त्र उद्योग
• सराफ बाजार (दागिने)
• भांडी दुकाने
• इतर संबंधित सेवा (उदा. फोटोग्राफी, बँड, इत्यादी)
या सर्व व्यवसायांसाठी ही तेजीची संधी आहे, कारण मर्यादित मुहूर्तांमुळे सर्व विवाह सोहळे एकाच वेळी होणार आहेत, ज्यामुळे मागणीत प्रचंड वाढ होईल. ही आर्थिक तेजी जरी सकारात्मक असली, तरी दुसरीकडे वाढत्या मागणीमुळे सेवा आणि ठिकाणांच्या उपलब्धतेवर ताण येणार आहे, ज्यासाठी पूर्व-नियोजन अत्यंत महत्त्वाचे ठरेल.
ऐनवेळी धावपळ टाकण्यासाठी नियोजनाचा सल्ला
एकंदरीत, 2025-26 ची लग्नसराई उत्साहाने भरलेली, पण वेळेच्या बाबतीत अत्यंत मर्यादित असणार आहे. जानेवारी महिन्यात एकही मुहूर्त नसल्याने इतर महिन्यांवरचा भार वाढणार आहे. त्यामुळे, ज्या कुटुंबांमध्ये विवाहसोहळ्यांचे नियोजन सुरू आहे, त्यांनी आतापासूनच तयारीला लागणे अत्यंत आवश्यक आहे.
वाढती मागणी आणि मर्यादित तारखा लक्षात घेता, मंगल कार्यालये, हॉल्स आणि इतर सेवांची नोंदणी शक्य तितक्या लवकर करणे, हीच दूरदृष्टी ठरेल. योग्य वेळी योग्य नियोजन केल्यास ऐनवेळची धावपळ टाळता येईल आणि हा मंगल सोहळा अधिक आनंददायी होईल. या पवित्र कार्यासाठी नियोजन करणाऱ्या सर्वांना खूप खूप शुभेच्छा!
