पुण्यात लवकरच देशातील पहिले काऊ टुरिझम सुरू केले जाणार आहे. कृषिमंत्री धनंजय मुंडे यांनी पुण्यातील देशी गाय संशोधन व प्रशिक्षण केंद्राला भेट दिली. त्यावेळी या संशोधन केंद्राचे प्रमुख शास्त्रज्ञ डॉ. सोमनाथ माने यांनी कृषिमंत्र्यांना ही माहिती दिली. अगदी स्टेट ऑफ दी आर्ट असा हा स्वच्छ, नीटनेटका आणि कल्पक सरकारी प्रकल्प पाहून कृषिमंत्री भारावून गेले.
राहुरीच्या महात्मा फुले कृषी विद्यापीठातर्फे हे केंद्र चालविले जाते. कृषी महाविद्यालयाच्या पशुसंवर्धन व दुग्ध शास्त्र विभागांतर्गत, शिवाजीनगर येथील या देशी गाय संशोधन व प्रशिक्षण केंद्राच्या कामकाजाबाबत धनंजय मुंडे यांनी समाधान व्यक्त केले.
दूध उत्पादनाबरोबरच प्रक्रिया पदार्थ करण्यावर भर द्यावा
यावेळी मुंडे यांनी केंद्राच्या विविध उत्पादन प्रक्रियांची पाहणी करून माहिती घेतली. त्यांनी दुग्धशास्त्र प्रयोगशाळा, विविध गायींच्या गोठ्यांना भेटी दिल्या. गोबरगॅस, बायोगॅस प्रकल्प, मूरघास यंत्र आदींचीही पाहणी त्यांनी केली. देशी गायींचे मोठे गोठे असणाऱ्यांनी दूध उत्पादनाबरोबरच त्यावरील प्रक्रिया पदार्थ करण्यावर भर दिल्यास दूध व्यवसाय नफ्यात येऊ शकतो, असे यावेळी सांगण्यात आले.
सेन्सर बसवलेले हाय-टेक सरकारी गोठे
डॉ. माने यांनी केंद्राविषयी कृषिमंत्र्यांना माहिती दिली. या ठिकाणी गायीच्या 11 देशी गोवंश जाती उपलब्ध आहेत. अधिक दुग्धोत्पादन करणाऱ्या देशी गाईंच्या वंशवृद्धीसाठी आयव्हीएफ तंत्रज्ञानाचा येथे वापर केला जातो. देशातील पहिले काऊ टुरिझम येथे सुरू करत आहोत. गोठ्यात सेन्सर बसवले आहेत. गोठ्यातील तापमान, गाईंमधील ताण याची माहिती साठी ॲप तयार केले असून गायींसाठी खाद्य, पाणी इत्यादी मार्गदर्शन देता येईल.
देशी गाईच्या दुधाचे इन्स्टंट आईस्क्रीम
या केंद्रात उत्पादन होणारे दूध विद्यार्थ्यांकडून प्रयोगासाठी तसेच प्रशिक्षणांतर्गत विविध दुग्ध उत्पादने तयार करण्यासाठी वापरले जाते. तसेच शेणावर, गोमूत्रावर प्रक्रिया करुन जीवामृत, ट्रायकोडर्माने समृद्ध खते बनविण्यात येत आहेत. विद्यार्थ्यांसाठी दुधापासून प्रक्रिया पदार्थ करण्याचे 1 दिवस ते 10 दिवसांचे विविध प्रशिक्षण अभ्यासक्रम राबविले जातात. प्रशिक्षणार्थी विद्यार्थ्यांनी मुंडे यांना देशी गाईच्या दुधाचे इन्स्टंट आईस्क्रीम आणि सॉफ्टी आइस्क्रीम बनविण्याचे प्रात्यक्षिकही दाखविले. विशेष म्हणजे, बाजारात उपलब्ध असलेल्या आईस्क्रीमच्या किंमती पेक्षा कमी भावात या आईस्क्रीमची विक्री केली जात असून विभागाच्या विद्यार्थ्यांकडून हे विक्री केंद्र चालवले जाते.
यावेळी महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. प्रशांत कुमार पाटील, कृषी महाविद्यालयाचे सहयोगी अधिष्ठाता सुनील मासाळकर, प्रकल्पाचे तांत्रिक प्रमुख प्रा. डॉ. धीरज कणखरे, डॉ. सोमनाथ माने आदी उपस्थित होते.
(Team DGIPR)
