काय सांगता ! भाजीच्या पिशव्या आता भाड्याने मिळू शकता ; डॉ. रुबी यांच्या या ‘विकल्प’मुळे प्लास्टिकची समस्या होणार कमी

दिल्लीच्या डॉ. रुबी माखिजा पर्यावरण आणि प्रदूषणाबाबत अत्यंत दक्ष आहेत आणि म्हणूनच त्यांनी शहरातील प्लास्टिकच्या वाढत्या समस्येवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी ‘विकल्प’ हा प्रकल्प सुरू केला. त्यांनी नोव्हेंबर २०२१ मध्ये दिल्ली मार्केटमध्ये ‘विकल्प स्टॉल्स’ उघडले, तेथून तुम्ही कापडी पिशवी उधार घेऊ शकता.

आपण मानवांनी लाखो प्रगती केली आहे, पण आपण स्वतःचेही कोणत्या ना कोणत्या मार्गाने नुकसान केले आहे. जसे आपण आपल्या सोयीसाठी प्लास्टिक बनवले, परंतु आज ते आपल्यासाठी आणि पर्यावरणासाठी धोकादायक बनले आहे. प्लॅस्टिक आपल्या जीवनात इतके रुजले आहे की ते वेगळे करणे अशक्य आहे; पण हो आपण त्याचा वाईट परिणाम नक्कीच कमी करू शकतो. निदान सिंगल यूज प्लॅस्टिकचा वापर तरी थांबवायला हवा. मात्र याला पर्याय काय असा प्रश्न निर्माण होतो. वास्तविक ‘विकल्प’ हा त्याचा विकल्प आहे.

आजकाल बहुतेक लोकांना पिशवी घेऊन जाण्याची सवय नाही. आम्ही थेट दुकानात जातो, दुकानदार आम्हाला वस्तू देतो आणि आम्ही एकाच वापराच्या प्लास्टिकच्या पिशवीत आणतो. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणात प्लास्टिकचा कचरा पसरतो. रुबी माखिजाने यावर उपाय शोधला आहे; ज्या व्यवसायाने डॉक्टर आहे आणि पर्यावरणासाठी काम करणाऱ्या Why Waste Wednesdays Foundation च्या संस्थापक सदस्या आहे.

कशी झाली ‘विकल्प’ची सुरुवात ?

रुबी माखिजाने नोव्हेंबर २०२१ मध्ये ‘विकल्प’ नावाची मोहीम सुरू केली. याद्वारे दिल्लीतील 300 हून अधिक दुकानांमध्ये ग्राहकांना कापडी पिशव्या उपलब्ध करून दिल्या जात आहेत. या पिशव्या एक प्रकारे मोफत आहेत, तुम्हाला फक्त 20 रुपये जमा करावे लागतील आणि बॅग घ्या. जेव्हा तुम्ही बॅग परत कराल तेव्हा तुम्हाला तुमचे 20 रुपये परत मिळतील.

डॉक्टर रुबी सांगतात की, लोकांची स्वतःची पिशवी किंवा पिशवी घेऊन जाण्याची वर्षानुवर्षे सवय सुटली आहे. काही खरेदीच्या उद्देशाने निघत नाहीत, काही ऑफिसमधून थेट येत असतात, तर काही बॅग आणायला विसरतात. अशा स्थितीत त्यांना सामानासाठी पिशव्या लागतात, त्यामुळे या ‘विकल्प’ पिशव्या त्यांच्या कामी येतात.

एकात्मिक फलोत्पादन अभियान : वैयक्तिक शेततळे अस्तरीकरण योजनेसाठी 50% अनुदान ; असा घ्या लाभ
अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा👇
https://youtu.be/vniBFTSBoj4

डॉ. मखिजा सांगतात, “आम्ही दुकानदारांना आमच्या काही कपड्यांच्या पिशव्या ठेवायला सांगितल्या. लोकांना ही बॅग ऑफर करा, जी फक्त 20 रुपये आहे. ‘विकल्प’ सुविधा उपलब्ध असलेल्या कोणत्याही दुकानात ग्राहक कधीही बॅग परत करू शकतो आणि त्याचे 20 रुपये परत मिळवू शकतो. ही पद्धत दुकानदार आणि ग्राहक दोघांनाही सोपी असल्याने दोघांनाही ती आवडली. आता आमचे संपूर्ण दिल्लीत जवळपास 350 स्टॉल्स आहेत. दिल्ली महानगरपालिकेनेही त्यांना या कामात मदत केली.

‘विकल्प’ बॅगची सोय कुठे आहे हे कसे कळेल?

डॉ. रुबी यांनी प्रत्येक पिशवीत स्कॅनर बसवले जेणेकरून कोणताही ग्राहक एका दुकानातून बॅग घेऊन या साडेतीनशे दुकानांपैकी कोणत्याही दुकानात परत जाऊ शकेल. जेव्हा ग्राहक बॅग घरी घेऊन जातो आणि त्यावर बसवलेले स्कॅनर स्कॅन करतो तेव्हा त्याला/तिला ‘विकल्प’ वेब पृष्ठावर पुनर्निर्देशित केले जाईल. येथे त्याला सर्व ‘विकल्प स्टोअर्स’ची यादी दिसेल. त्याच्याकडे आता यापैकी कोणत्याही दुकानात बॅग परत करण्याची आणि त्याचे 20 रुपये जमा करण्याची सुविधा आहे. त्यांनी सांगितले की या पिशव्यांचा दर्जा खूप चांगला आहे, त्यामुळे सुमारे 7-8 किलो वजन त्यात येऊ शकते. यामध्ये फळे, भाज्या इत्यादी आरामात ठेवता येतात.

हजारो प्लॅस्टिक पिशव्यांपासून सुटका

डॉ. रुबी सांगतात, “जर एकेरी वापरल्या जाणार्‍या प्लास्टिकला पर्याय असेल, तरच प्लास्टिकवर बंदी येईल! सध्या बाजारात 30 ते 40 हजार गोण्यांची आवक होत आहे. एखाद्या व्यक्तीने एक कापडी पिशवी दत्तक घेतल्यास तो वर्षाला 500 प्लास्टिक पिशव्या वाचवतो, असे म्हणतात. त्यामुळे जर एखादी व्यक्ती पिशवी वापरत असेल तर त्याचा पर्यावरणावर किती परिणाम होतो ते पहा.”

‘विकल्प’ने गरिबांना दिला रोजगार

या अभियानातून काही गरीब महिलांना रोजगारही मिळत आहे. या पिशव्या बनवण्यासाठी उरलेले कपडे वापरले जातात किंवा काही कपडे दान म्हणून येतात. मीलचे कपडे किंवा टेलरचे उरलेले कपडे. हे कपडे नंतर त्या महिलांना पिशव्या बनवण्यासाठी दिले जातात. आणि पिशव्या पूर्ण झाल्यानंतर त्यांना शिवणकामासाठी पैसे दिले जातात.

‘विकल्प’चा प्रभाव दिल्लीबाहेरही पसरतोय

डॉ. रुबी यांना दिल्लीबाहेरूनही अनेक कॉल्स येतात की, विकल्पसारखी मोहीम अधिक शहरांमध्ये सुरू करावी. ही संकल्पना लोकांना समजावून सांगण्यासाठी त्यांनी अनेक वेबिनारही केले आहेत. ‘विकल्प’ दिल्लीबाहेरही पसरवण्यासाठी ते अनेक एनजीओ आणि सीएसआरशी चर्चा करत आहेत.

तर ते पर्यावरणासाठी खूप चांगले होईल – डॉ. रब्बी माखिजा

लोकांना संदेश देताना डॉ. रुबी म्हणतात, “आम्ही प्लास्टिकचा वापर पूर्णपणे काढून टाकू शकत नाही, कारण ते आपल्या जीवनात खोलवर जाऊन बसले आहे. पण जर आपण सिंगल युज प्लॅस्टिक टाळून त्याच्या जागी दुसरा पर्याय स्वीकारला तर ते पर्यावरणासाठी खूप चांगले होईल. प्लास्टिकचा आपल्या भावी पिढ्यांवरही खूप वाईट परिणाम होत आहे.

• बाबो ! शेतकऱ्याने आपटला कुदळ अन् सापडला 5 व्या शतकातील खजिना ; तज्ज्ञांनीही केला दावा
• भारतातून अमेरिकेला व्हेगन मीटची (शाकाहारी मटन) पहिली खेप रवाना; उच्च पौष्टिक मूल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत मोठी मागणी