शेतीत नवनवीन प्रयोग करून कमी वेळेत जास्त नफा मिळवण्याचे स्वप्न अनेक शेतकरी पाहतात. पंढरपूर तालुक्यातील रोपाली येथील प्रगतशील शेतकरी नागेश ढमोरीतून यांनी हे स्वप्न सत्यात उतरवले आहे. डाळिंब आणि उसासारख्या पारंपरिक पिकांकडून वळत त्यांनी ‘बॉल सुंदरी’ बोराची हाय-डेन्सिटी (घन) लागवड केली आणि अत्यंत कमी कालावधीत घवघवीत यश मिळवले. त्यांच्या या भन्नाट प्रयोगाची आणि यशस्वी शेती मॉडेलची सविस्तर माहिती प्रेरणादायी आहे.
लागवड ते हार्वेस्टिंग: अवघ्या 6 महिन्यांची किमया
नागेश यांच्या शेतीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे पिकाचा वेग. त्यांनी जानेवारी महिन्यात बोरांच्या रोपांची लागवड केली आणि आश्चर्यकारक म्हणजे, अवघ्या सहा महिन्यांत झाडांना फळधारणा झाली. जुलै महिन्यापासून त्यांनी बोरांची काढणी (हार्वेस्टिंग) सुरू केली. एवढ्या कमी कालावधीत उत्पादन देणारा हा एक क्रांतीकारी प्रयोग ठरला आहे.
View this post on Instagram
‘बॉल सुंदरी’ वाणाची निवड का?
अनेक वाणांपैकी नागेश यांनी ‘बॉल सुंदरी’ वाणाची निवड करण्यामागे महत्त्वाची व्यावसायिक कारणे आहेत.
* बाजारातील मागणी आणि गुणवत्ता: या बोरांना बाजारात मोठी मागणी असून फळांचा दर्जा अत्यंत उत्तम असतो.
* जास्त काळ टिकण्याची क्षमता: फळे लवकर खराब होत नाहीत, त्यामुळे ती निर्यातीसाठी अत्यंत योग्य आहेत.
* मजुरांच्या टंचाईवर मात: या वाणाचे व्यवस्थापन करणे सोपे असल्याने मजुरांची टंचाई असली तरी फारशी अडचण येत नाही.
शेतीचे तंत्र आणि बाग व्यवस्थापन
* लागवडीचे अंतर: बोराच्या बागेत दोन ओळींमध्ये 15 फूट आणि दोन झाडांमध्ये 12 फूट (15 x 12) असे अंतर ठेवण्यात आले आहे. यामुळे झाडांना सूर्यप्रकाश आणि हवा योग्य प्रमाणात मिळते.
* खत व्यवस्थापन: रासायनिक खतांवर पूर्ण अवलंबून न राहता, त्यांनी सेंद्रिय खत, कोंबडी खत आणि साखर कारखान्याची मळी यांचा उत्कृष्ट वापर केला. यासोबतच लागवडीच्या वेळी योग्य नियोजित ‘बेसल डोस’ दिला.
* छाटणी: झाडांची वाढ चांगली व्हावी आणि जास्त फांद्या फुटाव्यात यासाठी नियमितपणे ‘शेंडा खुडणे’ तंत्राचा वापर केला.
* पाणी व्यवस्थापन: सुरुवातीला त्यांनी बोरामध्ये ‘काकडी’ हे आंतरपीक घेतले होते. पाण्यासाठी ठिबक सिंचनाचा वापर केला जातो. सध्या बोराच्या प्रत्येक ओळीसाठी दोन लॅटरल (नळ्या) वापरल्या जात आहेत, ज्यामुळे झाडाच्या दोन्ही बाजूंनी मुळांना योग्य पाणी मिळते.
अर्थकारण आणि शेतकऱ्यांसाठी मोलाचा सल्ला
पारंपरिक पिकांमध्ये होणारा खर्च आणि मिळणारा नफा याचे गणित बिघडत चालले असताना, अशा कमी वेळेत उत्पादन देणाऱ्या फळबागा अर्थकारण सुधारण्यासाठी वरदान ठरत आहेत.
तुम्हाला हेही वाचायला नक्की आवडेल.
