जळगाव : दुभत्या जनावरांची तशी तर नेहमीच नीट काळजी घेणे गरजेचे आहे. पण, हिवाळ्यामध्ये या जनावरांची विशेष काळजी घेतलीच पाहिजे नाहीतर थंडीत जनावरांच्या आहारात काही त्रुटी राहिल्यास विविध आजारांचा धोका संभवतो. अशा स्थितीत गायी-म्हशींना थंडीपासून वाचवण्यासाठी आणि त्यांची विशेष काळजी घेण्यासाठी प्राणी शास्त्रज्ञांनी काही घरगुती पद्धती सांगितल्या आहेत. ज्याच्या मदतीने पशुपालक आपल्या दुभत्या गुरांचे थंडीपासून संरक्षण करू शकतात.
थंडीपासून अशी घ्या विशेष काळजी
ग्रामीण भागातील लोकांच्या व्यवसायात पशुपालन हा अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. शेतकरी व पशुपालक या व्यवसायात कमी खर्चात अधिक नफा कमावतात. मात्र, हिवाळ्यात दुभत्या गुरांची चांगली काळजी घेऊन त्यांची विशेष काळजी घेतल्यास त्यांना अधिक नफा मिळतो. थंडीमध्ये ताप येणे, पोट खराब होणे यासारख्या समस्या गुरांमध्ये दिसून येतात. गुरांमध्ये अशी स्थिती दिसल्यास, प्रथमोपचार करा आणि शक्य तितक्या लवकर पशुवैद्याला दाखवा. हिवाळ्यात बहुतेक गुरे मरतात. अशा परिस्थितीत दुभत्या जनावरांचे थंडीपासून संरक्षण करण्यासाठी विशेष काळजी घ्यावी लागते.
जनावरांनासाठी ‘हा’ आहे संतुलित आहार
हिवाळ्याच्या मोसमात दुभत्या जनावरांच्या चारा-पाण्याची काळजी घेण्याची जास्त गरज असल्याचे कृषी शास्त्रज्ञ सांगतात. कारण बहुतेक गाई, म्हशी आणि इतर दुभत्या जनावरे हिवाळ्यात दूध देत असतात. म्हणूनच थंडीच्या वातावरणात प्राण्यांना अशा आहाराची गरज असते, ज्यामुळे प्राण्यांची भूक भागेल आणि या ऋतूत त्यांची ऊर्जा अबाधित राहील. अशा प्रकारे पशुपालकांनी प्राण्यांच्या आहारात प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे अधिक प्रमाणात द्यावीत. चाऱ्याला पर्याय म्हणून वडाचा वापर करता येतो. भुसभुशीत मका, हिरवा चारा मिसळून जनावरांना चारा म्हणून द्यावा.
गाभण जनावरांनाही असा द्या संतुलित आहार
गव्हाची लापशी, हरभरा, खल, गवार, कापूस बियाण्यांबरोबरच मोहरीची चरी, चवळी, राजका किंवा बरसीम इत्यादी समतोल आहारात जनावरांना खाऊ घालू शकतो. ते तयार करण्यासाठी 35-40 टक्के त्वचा, 20-25 टक्के कोंडा आणि हरभरा आणि 2-3 टक्के प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि खनिज मिश्रण आणि 2-3 टक्के मीठ तयार करता येते. जनावरांनाही संतुलित आहारात चाऱ्यासाठी धान्याचे मिश्रण द्यावे.
दुभत्या जनावरांव्यतिरिक्त गाभण जनावरांनाही हिवाळ्यात एक ते दोन किलो संतुलित आहार द्यावा. चांगल्या प्रतीचा सुका चारा, बाजरी कडबी, रिझका, शिवण गवत, गव्हाचा कोंडा, ओट्स यांचे मिश्रण जनावरांना खाऊ घालू शकतो, ज्यामुळे दुधाचे उत्पादन वाढेल. हिवाळ्यात दुभत्या गुरांपासून अधिक दूध काढण्यासाठी हिरवा चारा म्हणून बरसीम आणि ओट्स मोठ्या प्रमाणात खाऊ घाला. चांगल्या प्रतीचा सुका चारा, बाजरी कडबी, रिझका, शेव गवत, गव्हाचा पेंढा, ओट्सचे मिश्रण जनावरांना खाऊ घालू शकता. लहान जनावरांना हिवाळ्यात कबुतराचा पेंढा, हरभरा, मसूर खाऊ घालावे.
थंडीपासून गाई-म्हशी आणि लहान जनावरांचे असे करा संरक्षण
हिवाळ्यात जनावरांना थंडी पडली की ते आजारी पडतात आणि दुभत्या जनावरांच्या दूध देण्याच्या क्षमतेवरही परिणाम होतो. थंडीमुळे गाई-म्हशी आणि शेळ्या-मेंढ्यांसारखे लहान प्राणी न्यूमोनियाचे बळी ठरतात. म्हणूनच हिवाळ्यात दुभत्या जनावरांची तसेच लहान जनावरांची विशेष काळजी घ्या. त्यांच्या आहाराची विशेष काळजी घ्या. दुभत्या गुरांचे थंडीपासून संरक्षण करण्यासाठी गोठ्याचे दरवाजे व खिडक्या आणि गोठ्याला गोण्या किंवा ताडपत्री लावून थंड हवा आत जाणार नाही. हिवाळ्यात गोठा कोरडा आणि जंतूमुक्त ठेवा. तसेच गोठ्यात राख शिंपडा आणि साफसफाई करताना चुना, फिनाईल इत्यादी शिंपडावे.
गोठ्यात योग्य तापमानाचे व्यवस्थापन करा
हिवाळ्यात गुरांना ताजे व गरम पाणी द्यावे. चांगला सूर्यप्रकाश असताना जनावरांना बाहेर नेले जाऊ शकते. थंडीपासून बचाव करण्यासाठी सकाळी-संध्याकाळ आणि रात्री बोरी आणि पेंढ्यापासून बनवलेले कापड फडकावा. लहान प्राण्यांचे थंडीपासून संरक्षण करण्यासाठी, त्यांना गोणपाटाने झाकून कोरड्या जागी बांधा. मेथीदाणे, गूळ आणि मोहरीचे तेल थंडीच्या वातावरणात गुरांना खायला द्यावे आणि महिन्यातून एकदा मोहरीचे तेलही द्यावे, त्यामुळे जनावरांचे रक्ताभिसरण चांगले राहून त्यांचे शरीर उबदार राहते.
जनावरे आजारी असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला वेळोवेळी घ्यावा
हिवाळ्यात थंडीमुळे दुभत्या जनावरांना आणि लहान जनावरांना जुलाब, न्यूमोनियाचा धोका असतो. हिवाळ्यात गाई-म्हशींची आणि लहान जनावरांची बहुतेक मुले न्यूमोनियाने बाधित होतात. आणि ते मोठ्या प्रमाणात मृत्यूला कवटाळतात. लिव्हर फ्ल्यूक हिवाळ्यात लहान प्राण्यांमध्ये देखील होतो. अशा परिस्थितीत जनावरांना यापासून वाचवण्यासाठी अल्बोमर, बेनामिंथ, निलवॉर्म, जॅनिल इत्यादी अँथेलमिंटिक औषधे शरीराच्या वजनानुसार द्यावीत. आणि शक्य तितक्या लवकर पशुवैद्य दर्शविले पाहिजे. आणि डॉक्टरांचा सल्ला वेळोवेळी घ्यावा.
या वेळेत जनावरांना घाला आंघोळ
हिवाळ्यात, बहुतेक पशुपालक थंडीच्या भीतीने जनावरांना आंघोळ घालत नाहीत. त्यामुळे जनावरांना किडी-उवा, पिसू, टिक्स यांचा प्रादुर्भाव होतो. आणि परजीवी प्राण्यांचे रक्त शोषून रोग निर्माण करतात. यासाठी पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने जनावरांच्या मालकाने आठवड्यातून दोन ते तीन वेळा सूर्यप्रकाश असताना जनावरांना आंघोळ घालावी. सर्वात आधी दोन मिलिलिटर बुटॉक्स आणि क्लीनर औषध १ लिटर पाण्यात मिसळून बाधित जनावराच्या अंगावर व्यवस्थित लावावे आणि २-३ तासांनी आंघोळ करावी.
तुम्हाला हेही वाचायला नक्की आवडेल 👇
