चक्री भुंगे/ करगोटा भुंगे
ओळख : सोयाबीनचे उत्पादन घेणाऱ्या प्रमुख राज्यांमध्ये ही कीड मुख्य किडींपैकी हानिकारक असणारी एक कीड आहे. प्रौढ कीड नारंगी रंगाची असून तिच्या पंखांचा खालचा भाग काळा असतो. अँटेना शरीराच्या लांबी एवढ्याच व मागे वळलेल्या असतात. या किडीची अळी पाय विरहित व पिवळ्या रंगाची असते. पूर्ण विकसित अळी साधारणतः २ सें.मी. लांबीची असते. मुंगे गर्द भुरकट काळ्या पंखामुळे सहज ओळखता येतात.
प्रादुर्भावाची लक्षणे : सर्वप्रथम मादी पानाचे देठ,फांदी किंवा मुख्य खोडावर करगोट्याच्या आकाराचे दोन चक्र बनविते. कालांतराने अळी अंड्यातून बाहेर निघून खोडाचा आतील भाग खाऊन रोपाला पोकळ बनविते. त्यामुळे झाडाला फुले व शेंगा लागण्यावर वाईट परिणाम होतो व उत्पादन कमी येते. पूर्ण विकसित अळी रोपाला आतूनच कापून टाकते, त्यामुळे रोप मोडून जमिनीवर पडते. ही अळी पुन्हा जमिनीवर शिल्लक असलेल्या उभ्या रोपाचा शरीराच्या लांबी एवढा तुकडा कापून त्याच्या आतमध्ये पडून राहते. संशोधनाद्वारे असे सिद्ध झाले आहे की जून- जुलै महिन्यात दिल्या गेलेल्या अंड्यामधून तयार झालेली अळी त्याच खरीप हंगामामध्ये कोषामध्ये रूपांतरित होते. थोड्या दिवसांनंतर प्रौढ कीड कोषातून बाहेर निघून पुन्हा आपले जीवनचक्र सुरू करते. जुलैमध्ये या किडीचा प्रादुर्भाव झाल्यास मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होते.
नियंत्रण/व्यवस्थापन :
- उन्हाळ्यात जमिनीची खोल नांगरणी करावी .
- जास्त दाट पेरणी करू नये व पेरणी करताना खतांबरोबर फोरेट १० जी १० कि. ग्रॅ. प्रति हे. जमिनीत फेकीव पद्धतीने जमिनीत टाकावे तसेच नत्र खतांचा संतुलित वापर करावा.
- उभ्या पिकात प्रादुर्भावग्रस्त झाडे आढळून आल्यास ती उपटून शेताबाहेर खड्ड्यात पुरावेत.
- पिकावर प्रादुर्भाव दिसताच रासायनिक कीटकनाशक ट्रायझोफॉस ४० इ.सी. ६२५ मि.ली. प्रति हेक्टर किंवा थायक्लोप्रिड २१.७ एस.सी. ७५० मि.ली. प्रति हे. ५०० ते ७०० ली. पाण्यात मिसळून फवारावे.
