अमेरिका-इस्रायल विरुद्ध इराण युद्ध संघर्ष सध्या सुरू आहे. यात इराणच्या सर्वोच्च नेते अयातुल्ला खामेनी यांचा मृत्यू झाला, इराणकडून प्रत्युत्तर हल्ले तीव्र झाले आहेत. आता तर इराणने स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुझ (हॉर्मुझ सामुद्रधुनी) बंद करण्याची घोषणा केली आहे. यामुळे संपूर्ण मिडल ईस्टमधील शिपिंग आणि एअरफ्रेट पूर्णपणे विस्कटले आहेत. भारतातून होणाऱ्या केळी निर्यातीला त्याचा मोठा फटका बसणार आहे.
केळी निर्यातीवर मुख्य परिणाम
– इराण हा प्रमुख बाजार: 2025 मध्ये भारताने इराणला 61 मिलियन डॉलर (सुमारे 510 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त) किंमतीचे केळी निर्यात केले. इराण केवळ आयातदार नाही, तर अफगाणिस्तान आणि CIS देशांकडे री-एक्सपोर्ट हब म्हणून काम करतो. युद्धामुळे इराणमधील पेमेंट्स पूर्णपणे थांबले आहेत. जानेवारी 2026 पासूनच 10 हून अधिक कंटेनर्स अडकले होते; आता युद्धामुळे ही संख्या आणखी वाढेल.
– मिडल ईस्ट एकूण बाजार: 2025 मध्ये भारताची केळी निर्यात 50% वाढून 1.1 मिलियन टन झाली, मुख्यतः इराण, उझबेकिस्तान, UAE, सौदी, इराक इत्यादींमुळे. मिडल ईस्ट हा 60-65% निर्यातीचा भाग घेतो. आता सर्व प्रमुख शिपिंग लाइन्स मिडल ईस्ट बंदरांवर सेवा थांबवल्या आहेत. कंटेनर्स परत येत आहेत किंवा कोल्ड स्टोर्समध्ये अडकले आहेत.
– शिपिंग आणि एअरफ्रेट पूर्ण डिसरप्शन:
– समुद्री वाहतूक: हॉर्मुझ बंद/धोकादायक झाल्याने UAE, सौदी, कतार, कुवैत, बहरीनसारख्या बंदरांवर केळी पोहोचणे अशक्य.
– हवाई वाहतूक: दररोज शेकडो टन फ्रेश प्रॉड्यूस (केळीसह) मिडल ईस्टला उडवले जाते, ते एअरस्पेस बंदमुळे थांबले.
– परिणाम: केळी नाशवंत आहे (शेल्फ लाइफ 10-30 दिवस), विलंबाने मोठे नुकसान. इन्शुरन्स आणि फ्रेट रेट्स प्रचंड वाढले.
– एक्सपोर्टर्सचे प्रत्यक्ष अनुभव:
– सह्याद्री फार्म्सचे डायरेक्टर अझहर तांबुवाला सांगतात की, “सर्व शिपिंग लाइन्स थांबल्या आहेत. स्थानिक बाजारात माल शोषून घेण्याचा प्रयत्न करत आहोत. जर लवकर सुधारणा झाली नाही तर ही आपत्ती ठरेल.”
– प्रीशस इम्पोर्ट-एक्सपोर्टचे मरियम अली म्हणाले की, “इराणमध्ये कंटेनर्स अडकले, पेमेंट शून्य, आता बार्टर म्हणजे केळी बदल्यात सफरचंद करावे लागत आहे.
दुबईत द्राक्षाचे भाव रात्रीतून तिप्पट; नाशिक-सांगलीच्या शेतकऱ्यांना मात्र 1,500 कोटींचा फटका!
दीर्घकालीन आणि अप्रत्यक्ष परिणाम
– नुकसान: निर्यात घट, शेतकरी (महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश) आणि एक्सपोर्टर्सना मोठा फटका. डोमेस्टिक मार्केटमध्ये अतिरिक्त माल आल्याने किंमती घसरण्याची शक्यता.
– खर्च वाढ: तेल भाव वाढल्याने फ्रेट कॉस्ट वाढ, इन्शुरन्स प्रीमियम 5-10 पट.
– सरकारची तयारी: कॉमर्स मंत्रालयाने एक्सपोर्टर्स आणि शिपिंग कंपन्यांसोबत मीटिंग बोलावली आहे. पर्यायी मार्ग (जसे आफ्रिका, युरोप) शोधले जात आहेत, पण केळीसाठी ते सोपे नाही (ट्रान्झिट वेळ जास्त, खर्च जास्त).
– इतर कृषी निर्यातींशी संबंध: बासमती तांदूळ, चहा, टेबल ग्रेप्ससारखे मालही प्रभावित.
एकूणच, युद्ध 4-7 आठवडे किंवा त्याहून अधिक चालण्याची शक्यता असल्याने केळी निर्यातीवर 20-50% किंवा अधिक घट होण्याची भीती आहे. शेतकऱ्यांसाठी हे मोठे संकट आहे. परिस्थिती सुधारली तरच रिकव्हरी शक्य; अन्यथा स्थानिक बाजार आणि स्टोरेजवर अवलंबून राहावे लागेल.
ही माहिती मार्च 2026 चे अपडेट्स, न्यूज रिपोर्ट्स (Fruitnet, Economic Times, India Sea Trade News इ.) यावर आधारित आहे. युद्ध लांबल्यास किंवा लवकर थांबल्यास स्थिती बदलू शकते. APEDA आणि अधिकृत सरकारी अपडेट्स अजून प्राप्त नाहीत.
