प्रख्यात भारतीय कृषी शास्त्रज्ञ आणि भारताच्या हरित क्रांतीमागील प्रेरक शक्ती असलेले एमएस स्वामीनाथन यांचे गुरुवारी वयाच्या 98 व्या वर्षी निधन झाले. त्यांनी कमी उत्पन्न असलेल्या असंख्य शेतकऱ्यांच्या जीवनात बदल घडवून आणला होता. कृषि मूल्य आयोगाच्या स्थापनेत त्यांचा सिंहाचा वाटा होता. त्यांच्या जाण्याने भारतीय शेतीतील एका युगाचा अंत झाला.
स्वामिनाथन हे युनायटेड नेशन्स एन्व्हायर्नमेंट प्रोग्रामद्वारे “आर्थिक पर्यावरणाचे जनक” म्हणून ओळखले गेले. 1960 आणि 1970 च्या दशकात स्वामीनाथन यांच्या महत्त्वपूर्ण कार्याने भारतीय शेतीमध्ये क्रांती घडवून आणली, ज्यामुळे देशाला व्यापक दुष्काळ टाळण्यात आणि अन्न उत्पादनात स्वयंपूर्णता प्राप्त करण्यास मदत झाली.
'ॲग्रोवर्ल्ड'चे संपादक शैलेन्द्र चव्हाण यांनी भारतीय कृषि क्षेत्राचे भीष्म पितामह, हरितक्रांतीचे जनक एमएस स्वामीनाथन यांना वाहिलेली ही श्रद्धांजली ...
स्वामिनाथन यांच्या अग्रगण्य प्रयत्नांमुळे गहू आणि तांदळाच्या उच्च-उत्पादक वाणांचा विकास होऊ शकला, ज्यामुळे संपूर्ण भारतातील अन्नधान्य उत्पादनात लक्षणीय वाढ झाली. कृषी क्षेत्रासाठीच्या त्यांच्या नाविन्यपूर्ण दृष्टिकोनाने, स्थानिक परिस्थिती आणि गरजांच्या सखोल जाणिवेसह आधुनिक वैज्ञानिक तंत्रांची जोड देऊन देशाच्या आर्थिक वाढीस हातभार लावला.
कृषि क्षेत्रातील अतुलनीय योगदानाबद्दल, स्वामीनाथन यांना 1987 मध्ये प्रथम जागतिक अन्न पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांनी या पुरस्काराची रक्कम चेन्नई येथे एमएस स्वामीनाथन रिसर्च फाउंडेशनची स्थापना करण्यासाठी वापरली, ज्यामुळे त्यांची शाश्वत आणि सर्वसमावेशक कृषी पद्धतींबाबतची वचनबद्धता अधिक दृढ झाली.
भारतातील त्यांच्या कामाच्या पलीकडे, स्वामिनाथन हे जागतिक स्तरावर एक प्रभावी व्यक्तिमत्व होते, त्यांनी विविध आंतरराष्ट्रीय कृषी आणि पर्यावरणीय उपक्रमांमध्ये योगदान दिले. टाइम मॅगझिनने 20 व्या शतकातील 20 सर्वात प्रभावशाली आशियाई लोकांपैकी एक म्हणून त्यांचा गौरव केला होता. त्यांना 1971 मध्ये रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार आणि 1986 मध्ये अल्बर्ट आइनस्टाईन जागतिक विज्ञान पुरस्कार मिळाला होता.
स्वामीनाथन यांच्या पश्चात त्यांची पत्नी मीना आणि त्यांच्या तीन मुली, सौम्या, मधुरा आणि नित्या असा परिवार आहे.
The future belongs to nations with grains and not guns – #MSSwaminathan
Thank you for saving India from famines and guiding it to food self-sufficiency. pic.twitter.com/fL5Kj1Fd01— Abhijeet Dipke (@abhijeet_dipke) September 28, 2023
