नवी दिल्ली / मुंबई | देशातील खासगी हवामान अंदाज संस्था ‘स्कायमेट बेदर’ने 2026 च्या दक्षिण-पश्चिम मान्सूनबाबत सावध करणारा अंदाज व्यक्त केला आहे. उपलब्ध हवामान संकेत आणि जागतिक हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर यंदाचा मान्सून सरासरीपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. विशेषतः एल-निनो या हवामान घटनेचा प्रभाव मान्सूनवर दिसण्याची शक्यता असल्याने कृषी, पाणीपुरवठा आणि अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होऊ शकतो.
‘सरासरीपेक्षा कमी’ पावसाचा अंदाज
स्कायमेटच्या ताज्या अंदाजानुसार, जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यांच्या मान्सून हंगामात देशात सुमारे 94% पाऊस पडण्याची शक्यता आहे, जो दीर्घकालीन सरासरीपेक्षा (एलपीए) कमी आहे. याचा अर्थ मान्सून “सरासरीपेक्षा कमी’” श्रेणीत राहू शकतो. तसेच, पावसातील तूट विशेषतः मान्सूनच्या उत्तरार्धात (ऑगस्ट-सप्टेंबर) अधिक जाणवू शकते, असेही स्कायमेटने स्पष्ट केले आहे.
एल-निनोचा वाढता धोका
मान्सून कमकुवत होण्यामागील मुख्य कारण म्हणजे एल-निनो हवामान घटना. पॅसिफिक महासागरातील तापमानवाढीमुळे निर्माण होणारी ही घटना भारतातील पावसावर विपरीत परिणाम करते.
स्कायमेटच्या विश्लेषणानुसार,
* 2026 मध्ये एल-निनो विकसित होण्याची शक्यता वाढत आहे.
* मान्सूनच्या मध्य ते शेवटच्या टप्प्यात त्याचा प्रभाव तीव्र होऊ शकतो.
* यामुळे पावसात घट आणि उष्णतेच्या लाटा वाढण्याचा धोका आहे.
काही प्राथमिक अंदाजांनुसार, 60% पर्यंत कमी पावसाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
कृषी व अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
भारताची अर्थव्यवस्था मोठ्या प्रमाणावर मान्सूनवर अवलंबून असल्याने, कमी पावसाचा परिणाम अनेक क्षेत्रांवर होऊ शकतो:
* खरीप पिकांच्या उत्पादनात घट.
* जलसाठ्यांवर ताण.
* ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर परिणाम.
* महागाई वाढण्याची शक्यता.
हवामानातील बदलते पॅटर्न
अलीकडील वर्षांत हवामानातील अनिश्चितता वाढत असल्याचे तज्ज्ञांचे निरीक्षण आहे. ला-निनाचा प्रभाव कमी होत असताना जागतिक तापमानवाढीमुळे उष्णतेच्या लाटा, कमी हिवाळा आणि अस्थिर पर्जन्यमान अशी स्थिती दिसून येत आहे.
पूर्वमान्सून संकेतही स्पष्ट
स्कायमेटच्या निरीक्षणानुसार,
* पश्चिम किनारपट्टीवर तापमान झपाट्याने वाढत आहे.
* दक्षिण भारतात पूर्वमान्सून हालचाली सुरू झाल्याचे संकेत आहेत.
* वातावरणातील बदल मान्सूनच्या आगमनाची पूर्वतयारी दर्शवत आहेत.
सरकारी अंदाजाची प्रतीक्षा
दरम्यान, केंद्र सरकारची अधिकृत संस्था असलेली भारतीय हवामान विभाग (आयएमडी) लवकरच आपला पहिला मान्सून अंदाज जाहीर करणार आहे. त्यानंतर परिस्थिती अधिक स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे.
एकूणच, स्कायमेटच्या अंदाजानुसार 2026 चा मान्सून सरासरीपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता असून एल-निनोचा प्रभाव हा प्रमुख घटक ठरू शकतो. मात्र, हवामान हे सतत बदलणारे असल्याने अंतिम चित्र पुढील काही आठवड्यांत स्पष्ट होईल. त्यामुळे शेतकरी, धोरणकर्ते आणि उद्योग क्षेत्राने सावध भूमिका घेणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
