विदर्भात, जिथे शेतकरी दीर्घकाळापासून अडचणींशी झुंजत आहेत, तिथे स्थानिक शेतकऱ्याच्या मुलाने स्थापन केलेली “कृषी सारथी” ही चळवळ बदलाचे बीज रोवत आहे. शेतकऱ्यांना साधने, तंत्रज्ञान आणि ज्ञानाने सक्षम बनवून, कृषी सारथी त्यांना उज्ज्वल भविष्याशी जोडत आहे. तब्बल 30,000 शेतकऱ्यांना कर्जाच्या चक्रव्युहातून बाहेर येण्यास या स्टार्टअपने मदत केली आहे.
विदर्भातील मोहदरी या छोट्याशा गावातील 28 वर्षीय विद्युत अभियंता परशराम आखरे यांनी कृषी सारथीची स्थापना केली. हे एक सामाजिक-व्यावसायिक स्टार्टअप आहे, ज्याचा उद्देश शेती अधिक फायदेशीर, शाश्वत आणि शेतकऱ्यांसाठी सुलभ बनवणे आहे. 2020 च्या लॉकडाऊन दरम्यान सुरू झालेल्या या उपक्रमाची वार्षिक उलाढाल आता 10 कोटी रुपयांची आहे आणि यावर्षी ती दुप्पट होण्याची अपेक्षा आहे. एका शेतकऱ्याचा मुलगा म्हणून, आखरे यांनी त्यांच्या समुदायाला येणाऱ्या अडचणी प्रत्यक्ष अनुभवल्या, ज्यामुळे त्यांना बाजारपेठेतील प्रवेश, तंत्रज्ञान आणि मार्गदर्शनातील दरी भरून काढण्याची प्रेरणा मिळाली. बहुतांश शेतकऱ्यांना अनेकदा याच अडचणी येतात. त्यातून मार्ग काढण्याचे बळ त्यांना आता कृषी सारथी पुरवत आहे.
कृषी सारथी आहे तरी काय?
कृषी संकटासाठी कुप्रसिद्ध असलेल्या विदर्भ आणि मराठवाड्यातील शेती ही बऱ्याच काळापासून संघर्षाशी संबंधित आहे. मर्यादित बाजारपेठ उपलब्धता, पारंपारिक पद्धतींवरील अवलंबित्व आणि स्थानिक दुकानदारांकडून होणारे शोषण यामुळे अनेक शेतकरी कर्ज आणि गरिबीच्या चक्रात अडकले आहेत. ‘कृषी सारथी’ म्हणजे ‘शेतकऱ्यांचा सारथी’, हे एक असे स्टार्टअप आहे, जे या पारंपरिक कथेला बदलण्याचा प्रयत्न करत आहे. हे शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन आणि सल्लामसलत करताना खऱ्या उत्पादनांशी, आधुनिक तंत्रज्ञानाशी आणि बाजारपेठेच्या संधींशी जोडते.
हा उपक्रम ऑफलाइन आणि ऑनलाइन दोन्ही प्रकारे कार्यरत आहे, ज्यामध्ये तालुका समन्वयकांचे एक मजबूत नेटवर्क ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्म आणि मोबाइल अॅपसह एकत्रित केले आहे. यातून कोणताही शेतकरी 24 तासांच्या आत घरबसल्या खते, कीटकनाशके आणि इतर शेतीविषयक आवश्यक वस्तू मिळवू शकतात. सध्या, कृषी सारथीने विदर्भातील सुमारे 30,000 शेतकऱ्यांच्या जीवनावर परिणाम केला आहे. शिवाय, या स्टार्टअपने 180 लोकांसाठी रोजगाराच्या संधी निर्माण केल्या आहेत, ज्यामुळे मर्यादित औद्योगिक उपस्थिती असलेल्या प्रदेशांमध्येही शेती आणि संबंधित व्यवसाय कसे रोजगार आणि महसूल निर्माण करू शकतात, हे दिसून येते.
हे सर्व कसे सुरू झाले?
आखरे यांच्यासाठी, शेतकऱ्यांचे संघर्ष फक्त कथा नव्हत्या; ते त्यांचे वास्तव होते. बुलढाण्यातील मोहादरी येथे वाढलेल्या या काळात, त्यांनी अनेकदा त्यांचे वडील आणि सहकारी शेतकरी स्थानिक दुकानदारांकडून खते, बियाणे आणि कीटकनाशकांच्या विक्रीवर मक्तेदारी करणाऱ्यांकडून होणाऱ्या शोषणाशी झुंजताना पाहिले. 2020च्या लॉकडाऊन दरम्यान हा महत्त्वाचा टप्पा आला.
शहरी भागातील भाज्यांचे दर वाढू लागल्याने, आखरे यांना वाटले की, त्यांच्या गावातील शेतकरी भरभराटीला येत असतील. मात्र, वडिलांनी त्यांना सांगितले की, अनेक शेतकरी त्यांचे उत्पादन टाकून देत आहेत, कारण त्यांना बाजारपेठ उपलब्ध होत नाही किंवा योग्य भाव मिळत नाही. हे ऐकून आखरेंना धक्का बसला. शेतकऱ्यांच्या संघर्षांनी प्रेरित होऊन, आखरे यांनी स्थानिक शेतकऱ्यांना त्यांचे उत्पादन शहरी भागात पोहोचवून मदत करण्यास सुरुवात केली, जिथे ते थेट ग्राहकांना विकू शकतील.
शेतकऱ्यांच्या जीवनात मोठा प्रभाव पाडण्याचा दृढनिश्चय आखरे यांनी केला. त्यांनी फेलोशिप आणि नोकरी सोडून “कृषी सारथी” वर पूर्णवेळ काम केले. ते सांगतात की, “सुरुवातीला, गावातीलच काही लोक माझी थट्टा करायचे, नोकरी सोडून आता मी उदरनिर्वाहासाठी भाजीपाला विकणार आहे का, असे नातेवाईक विचारायचे. पण माझ्याकडे एक दूरदृष्टी होती. त्यामुळेच मी हे सारे काही आज करू शकलो.”
“कृषी सारथी “ची भव्य इमारत
या स्टार्टअपने एक मजबूत तळागाळातील नेटवर्क तयार केले, शेतकऱ्यांना ऑफलाइन आणि ऑनलाइन मार्गदर्शन करण्यासाठी तालुका समन्वयकांची नियुक्ती केली. आमचे समन्वयक शेतकऱ्यांसोबत थेट काम करतात जेणेकरून त्यांना अॅप नेव्हिगेट करण्यात आणि उत्पादने समजून घेण्यात मदत होईल,” आखरे स्पष्ट करतात. आज, कृषी सारथी अकोला, अमरावती आणि बुलढाणा जिल्ह्यांमध्ये कार्यरत आहे आणि 180 लोकांना रोजगार देते. शेती हा एक फायदेशीर व्यवसाय म्हणून पाहिला जाईल, यासाठी त्यांचे प्रयत्न सुरू आहेत. सुमारे 10 कोटी रुपयांच्या उलाढालीसह, कृषी सारथी ही केवळ एक स्टार्टअप नाही, तर ती एक चळवळ बनत आहे, जी योग्य पाठिंब्यासह आणि मार्गदर्शनाने शेतकरी भरभराटीला येऊ शकतात है सिद्ध करते.
संपर्क: पत्ता: फ्लॅट नं. 204, तुलसी धाम बिल्डिंग नंबर 17, मानपाडा, ठाणे. (यांचे संचालन अमरावती, अकोला व बुलढाणा जिल्ह्यात आहे.)
मोबाईल: 9604246581
ई-मेल आयडी: krushisarathi2023@ gmail.com, grocart.in@gmail. com
