2025 च्या एकदिवसीय विश्वचषक विजयाचा तो ऐतिहासिक क्षण… भारतीय महिला क्रिकेट संघाने 52 वर्षांनंतर प्रथमच क्रिकेटच्या शिखरावर आपले नाव कोरले होते. हा केवळ एक क्रीडा विजय नव्हता, तर तो कोट्यवधी भारतीयांच्या आशा-आकांक्षांचा आणि संघर्षातून फुललेल्या स्वप्नांचा परिपाक होता. या विजयाची गाथा अनेक लहान-मोठ्या कथांनी विणलेली आहे, पण त्यातील सर्वात महत्त्वाचा आणि तितकाच भावनिक धागा आहे तो म्हणजे ग्रामीण आणि शेतकरी कुटुंबातून आलेल्या खेळाडूंचा. या अशा खेळाडू आहेत, ज्यांनी प्रचंड वैयक्तिक आणि आर्थिक आव्हानांच्या रांगड्या मातीतून मार्ग काढत जगाच्या सर्वात मोठ्या व्यासपीठावर आपली ओळख निर्माण केली.
याच संघर्षाच्या आणि स्वप्नपूर्तीच्या गाथेचे मूर्तिमंत प्रतीक म्हणजे हिमाचल प्रदेशातील वेगवान गोलंदाज रेणुका सिंग ठाकूर. एका शेतकऱ्याची ही मुलगी, जिचा प्रवास या विजयाच्या आत्म्याचे प्रतिनिधित्व करतो. ही कथा केवळ रेणुकाच्या यशाची नाही, तर तिच्यासारख्याच भारतातील आणि परदेशातील इतर प्रतिभावान खेळाडूंची आहे, ज्यांच्यामुळे महिला क्रिकेटचा चेहरामोहरा बदलत आहे. या ‘मातीच्या कन्यां’नी हे सिद्ध केले आहे की स्वप्नांना कोणत्याही परिस्थितीची मर्यादा नसते आणि योग्य संधी मिळाल्यास ती कुठेही, अगदी खडतर जमिनीतही फुलू शकतात.
शेती-माती ते वर्ल्ड कप: रेणुका सिंग ठाकूरचा प्रेरणादायी प्रवास
हिमाचल प्रदेशातील पारसा नावाच्या एका लहान गावातून सुरू झालेला रेणुका सिंग ठाकूरचा प्रवास, क्रिकेटच्या जागतिक पटलावर भारताला विश्वविजेतेपद मिळवून देण्यापर्यंत पोहोचला. ही केवळ एका खेळाडूची यशोगाथा नाही, तर ती आशा आणि दृढनिश्चयाची एक प्रेरणादायी कथा आहे, जी लाखो तरुणांना प्रेरणा देत आहे.
कुटुंबाचा संघर्ष आणि वडिलांचे स्वप्न रेणुका ही सिंचन आणि सार्वजनिक आरोग्य विभागात काम करणाऱ्या केहर सिंग ठाकूर यांची मुलगी. रेणुका अवघ्या तीन वर्षांची असताना तिच्या वडिलांचे निधन झाले. त्यानंतर, चतुर्थ श्रेणी कर्मचारी म्हणून मिळणाऱ्या तुटपुंज्या पगारावर तिच्या आई, सुनिता ठाकूर यांनी संपूर्ण कुटुंबाचा सांभाळ केला. रेणुकाच्या वडिलांचे एक स्वप्न होते – आपली मुले मोठी खेळाडू व्हावीत. क्रिकेटचे ते इतके मोठे चाहते होते की, त्यांनी आपल्या मुलाचे नाव क्रिकेटपटू विनोद कांबळी यांच्या नावावरून ‘विनोद’ ठेवले होते.
गावातील खेळापासून ते अकादमीपर्यंत वडिलांचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी रेणुकाने गावातच आपल्या भावासोबत रस्त्याच्या कडेला क्रिकेट खेळायला सुरुवात केली. सुरुवातीला कापडाचे चेंडू आणि लाकडी फळी हेच तिचे क्रिकेटचे साहित्य होते. तिच्यातील नैसर्गिक प्रतिभा तिचे काका, भूपेंद्र सिंग ठाकूर यांनी ओळखली. ते स्वतः शारीरिक शिक्षण शिक्षक होते. त्यांच्याच मार्गदर्शनामुळे 2009 मध्ये रेणुकाने धरमशाला येथील हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन (HPCA) अकादमीमध्ये प्रवेश घेतला आणि तिच्या व्यावसायिक प्रवासाला खऱ्या अर्थाने सुरुवात झाली.
व्यावसायिक कारकिर्दीचा आलेख HPCA अकादमीमध्ये दाखल झाल्यानंतर रेणुकाने मागे वळून पाहिले नाही. हिमाचलच्या 16-वर्षांखालील आणि 19-वर्षांखालील संघांसाठी खेळताना तिने आपली छाप पाडली. 2019-20 च्या वरिष्ठ महिला एकदिवसीय ट्रॉफीमध्ये 23 बळी घेऊन तिने राष्ट्रीय निवड समितीचे लक्ष वेधून घेतले. या कामगिरीमुळे तिला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर संधी मिळाली:
टी-20 पदार्पण: ऑक्टोबर 2021, ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध
वन-डे पदार्पण: फेब्रुवारी 2022, न्यूझीलंडविरुद्ध
विशेष सन्मान: 2022 साठी ‘आयसीसी इमर्जिंग वुमन्स क्रिकेटर ऑफ द इयर’ पुरस्काराने सन्मानित
2025 विश्वचषकातील कामगिरी
2025 च्या विश्वचषकात भारताच्या विजयात रेणुकाचा महत्त्वाचा वाटा आहे. तिने खेळलेल्या सातपैकी पाच सामन्यांमध्ये न्यूझीलंड आणि बांगलादेशविरुद्ध तीन महत्त्वपूर्ण बळी घेतले. अंतिम सामन्यात तिने केलेल्या शिस्तबद्ध गोलंदाजीमुळे प्रतिस्पर्धी संघावर प्रचंड दबाव निर्माण झाला, ज्यामुळे भारताला विजय मिळवणे सोपे झाले.
वडिलांच्या स्वप्नांची पूर्तता
विश्वविजेत्या संघात रेणुकाची उपस्थिती ही तिच्या दिवंगत वडिलांच्या स्वप्नपूर्ती होती. तिने केवळ आपल्या कुटुंबालाच नव्हे, तर पारसा या लहान गावाला आणि संपूर्ण देशाला अभिमान वाटेल अशी कामगिरी केली आहे. तिची आई सुनिता ठाकूर अभिमानाने सांगतात, “रेणुका जेव्हा सुट्टीत घरी येते, तेव्हा ती शेतात आणि स्वयंपाकघरातही मदत करते. आता संघ जिंकल्यावर आम्ही गावात सामुदायिक जेवणाचे आयोजन करू.” रेणुकाची कथा ही जागतिक स्तरावर उदयास येणाऱ्या एका मोठ्या बदलाचा भाग आहे, जिथे ग्रामीण भागातील प्रतिभा आता जगावर राज्य करत आहे.
जागतिक स्तरावरील प्रतिभा: शेतकरी कुटुंबातून आलेल्या आंतरराष्ट्रीय खेळाडू
ग्रामीण आणि शेतकरी कुटुंबातून प्रतिभावान क्रिकेटपटू उदयास येण्याची ही लाट केवळ भारतापुरती मर्यादित नाही. जगभरातील अनेक देशांमध्ये असे खेळाडू उदयास येत आहेत, जे क्रिकेटच्या वैश्विक आकर्षणाचे आणि सर्वसमावेशकतेचे प्रतीक आहेत. दक्षिण आफ्रिका आणि बांगलादेशमधील अशाच दोन खेळाडूंची ही ओळख.
ॲनेरी डर्कसेन (Annerie Dercksen) – दक्षिण आफ्रिका
“क्रिकेटनेच मला शोधून काढलं,” असे ॲनेरी म्हणते. दक्षिण आफ्रिकेच्या ब्यूफोर्ट वेस्ट या ग्रामीण शहरातील एका शेतात ती वाढली. तिचा भाऊ सेप्टिमस रग्बी खेळायचा आणि तिला नेटबॉल आवडायचं. ॲनेरीच्या शब्दांत, “रग्बी खेळताना तो मला दुखापत करायचा आणि त्याला नेटबॉल अजिबात आवडायचं नाही.” त्यामुळे दोघांनीही क्रिकेटला ‘मध्यम मार्ग’ म्हणून निवडले आणि तिथूनच तिच्या प्रवासाला सुरुवात झाली.
सुरुवातीला फिरकी गोलंदाज असलेल्या ॲनेरीने नंतर वेगवान गोलंदाजीकडे वळण्याचा धाडसी निर्णय घेतला, ज्यामुळे तिची कारकीर्द पूर्णपणे बदलली. 2024 साली तिला ‘आयसीसी वुमन्स इमर्जिंग क्रिकेटर ऑफ द इयर’ पुरस्कार मिळाला. श्रीलंकेविरुद्धच्या सामन्यात तिने फक्त 84 चेंडूत 104 धावांची स्फोटक खेळी करत आपले पहिले एकदिवसीय शतक झळकावले. विश्वचषक 2025 साठी ती दक्षिण आफ्रिकेच्या विश्वचषक संघाचा एक महत्त्वाचा भाग होती आणि अंतिम सामन्यात भारताविरुद्ध खेळली.
मारुफा अख्तर (Marufa Akter) – बांगलादेश
बांगलादेशातील नीलफामारी जिल्ह्यातील एका रोजंदारीवर काम करणाऱ्या शेतकऱ्याची मारुफा ही मुलगी आहे. सुरुवातीला तिच्या कुटुंबाचा तिच्या क्रिकेट खेळण्याला विरोध होता, पण तिच्या भावाने तिला खंबीर पाठिंबा दिला. कोरोना महामारीच्या काळात तिने आपल्या वडिलांना शेतात मदत करण्यासाठी क्रिकेटमधून तात्पुरती माघारही घेतली होती.
एका चाचणी शिबिरात तिची प्रतिभा समोर आली आणि तिथून तिने थेट राष्ट्रीय संघात धडक मारली. ती भारतीय अष्टपैलू खेळाडू हार्दिक पंड्याची मोठी चाहती आहे. मारुफाने भारताविरुद्धच्या सामन्यात 4 बळी घेत बांगलादेशला महिला क्रिकेटच्या इतिहासात भारताविरुद्ध पहिला एकदिवसीय विजय मिळवून दिला. विश्वचषक 2025 साठी पारंपरिकरित्या फिरकी गोलंदाजीवर अवलंबून असलेल्या बांगलादेशच्या संघाला मारुफाच्या रूपाने एक अस्सल वेगवान गोलंदाज मिळाली, ज्यामुळे त्यांच्या गोलंदाजीला एक नवी धार प्राप्त झाली.
या आंतरराष्ट्रीय खेळाडूंच्या कथा, भारतातील इतर खेळाडूंच्या संघर्षमय प्रवासाशी मिळत्याजुळत्या आहेत आणि त्या जागतिक क्रिकेटमधील एका नव्या पर्वाची नांदी ठरत आहेत.
भारताच्या मातीतील इतर क्रिकेट कन्या: संघर्षातून यशाकडे
रेणुका सिंग ठाकूरप्रमाणेच, भारतीय संघात आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये अशा अनेक खेळाडू आहेत ज्यांनी ग्रामीण पार्श्वभूमी आणि खडतर परिस्थितीतून आपले स्थान निर्माण केले आहे. या खेळाडूंचे संक्षिप्त प्रोफाइल भारतातील तळागाळातून येणाऱ्या प्रतिभेची खोली दर्शवतात.
स्नेह राणा: डेहराडूनमधील एका शेतकऱ्याची मुलगी असलेल्या स्नेहने पाच वर्षांचा ब्रेक आणि गुडघ्याच्या दुखापतीवर मात करत कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन केले. आपल्या पदार्पणाच्या कसोटीत अर्धशतक आणि चार बळी घेणारी ती पहिली भारतीय महिला खेळाडू ठरली. ही ऐतिहासिक कामगिरी वडिलांच्या निधनानंतर अवघ्या दोन महिन्यांनी, आणि ‘फादर्स डे’च्या आदल्या दिवशी झाली. ही तिच्या वडिलांना एक भावनिक आणि समर्पक श्रद्धांजली होती.
सुषमा पटेल: मध्य प्रदेशातील दमोह जिल्ह्यातील एका शेतकऱ्याची मुलगी असलेल्या सुषमाची कहाणी अविश्वसनीय आहे. लहानपणी ‘रामायण’ मालिका पाहून मित्रांसोबत ‘तीर कमान’ खेळताना एका बाणामुळे तिच्या एका डोळ्याची दृष्टी गेली. तरीही तिने हार मानली नाही आणि भारताच्या पहिल्या महिला दृष्टिबाधित क्रिकेट संघाची कर्णधार बनून आपल्या वडिलांचे स्वप्न पूर्ण केले.
झिली बिरुआ: ओडिशातील 13 वर्षांची अनाथ मुलगी, जी उदरनिर्वाहासाठी दिवसाला 250 रुपये रोजंदारीवर विटा उचलण्याचे काम करत होती. क्रिकेटने तिचे आयुष्य बदलले. तिची निवड भारताच्या पहिल्या महिला दृष्टिबाधित क्रिकेट संघात झाली, ज्यामुळे तिला आयुष्यात एक नवी दिशा आणि सन्मानाचे जीवन जगण्याची संधी मिळाली.
या प्रत्येक खेळाडूची कथा ही केवळ वैयक्तिक यशाची नाही, तर ती एका मोठ्या सामाजिक बदलाचे प्रतिबिंब आहे, जिथे संधी मिळाल्यास मातीतील हिरे चमकू शकतात.
लहान शहरांमधून उदयास येणारी प्रतिभा: भारतीय क्रिकेटमधील एक नवीन अध्याय
लहान शहरे आणि गावागावांतून येणाऱ्या खेळाडूंचा उदय हा भारतीय क्रिकेटमधील एका महत्त्वपूर्ण बदलाचा संकेत आहे. या प्रवाहाने हे सिद्ध केले आहे की क्रिकेट आता केवळ मुंबई, दिल्ली, बंगळूर यांसारख्या मोठ्या शहरांपुरते मर्यादित राहिलेले नाही. या खेळाने खऱ्या अर्थाने लोकशाही स्वरूप धारण केले आहे, जिथे प्रतिभा कुठूनही येऊ शकते.
या बदलाचे सर्वात मोठे उदाहरण म्हणजे रेणुका ठाकूर आणि स्नेह राणा यांच्या कथा. दोघींनीही आपल्या दिवंगत वडिलांचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी क्रिकेटला आपले सर्वस्व मानले. वैयक्तिक दुःखाला त्यांनी आपली ताकद बनवले. त्याचवेळी, स्नेह राणाने गुडघ्याच्या दुखापतीवर मात करून पुनरागमन केले, तर सुषमा पटेलने एका डोळ्याची दृष्टी गमावूनही खेळणे सोडले नाही. या दोघींची कहाणी शारीरिक मर्यादांवर मात करणाऱ्या दुर्दम्य इच्छाशक्तीचे प्रतीक आहे. तर दुसरीकडे, दिवसाला 250 रुपये कमावण्यासाठी वीटभट्टीवर काम करणाऱ्या झिली बिरुआची कथा सांगते की, क्रिकेट आता केवळ एक खेळ नाही, तर ते गरिबी आणि निराशेच्या गर्तेतून बाहेर पडण्याचा एक मार्ग बनले आहे.
या खेळाडूंच्या यशामुळे ग्रामीण भागातील असंख्य मुलींना खेळाकडे वळण्याची प्रेरणा मिळत आहे. कौटुंबिक पार्श्वभूमी किंवा आर्थिक परिस्थिती ही यशाच्या मार्गातील अडथळे नाहीत, हे त्यांनी आपल्या उदाहरणातून सिद्ध केले आहे. त्यांचे यश हे भारतीय क्रिकेटच्या एका नव्या, उज्ज्वल आणि सर्वसमावेशक अध्यायाची सुरुवात आहे.
2025 च्या महिला विश्वचषक विजयाची कथा ही केवळ एका क्रीडा यशापुरती मर्यादित नाही. ती ग्रामीण आणि शेतकरी कुटुंबातून आलेल्या खेळाडूंच्या धैर्य आणि चिकाटीची गाथा आहे. या खेळाडूंनी हे दाखवून दिले आहे की, प्रतिकूल परिस्थितीतूनही महान यश मिळवता येते.
या संपूर्ण स्टोरीतील महत्त्वाचे मुद्दे
1. हिमाचलच्या लहान गावातून विश्वविजेतेपदापर्यंतचा रेणुका सिंग ठाकूरचा प्रवास हा तिच्या दिवंगत वडिलांच्या स्वप्नपूर्तीचे आणि अतूट धैर्याचे प्रतीक आहे.
2. ॲनेरी डर्कसेन आणि मारुफा अख्तर यांसारख्या आंतरराष्ट्रीय खेळाडूंचे यश हे सिद्ध करते की शेतकरी कुटुंबातील प्रतिभा ही एक जागतिक लाट आहे, जी महिला क्रिकेटचे भविष्य घडवत आहे.
3. स्नेह राणा, सुषमा पटेल आणि झिली बिरुआ यांच्या प्रेरणादायी कथा, भारतातील लहान शहरांमधून उदयास येणाऱ्या प्रतिभेचा वाढता प्रवाह अधोरेखित करतात, ज्या पारंपरिक अडथळ्यांना तोडून पुढे येत आहेत.
4. सरतेशेवटी, या ‘शेतकरीकन्या’ केवळ सामनेच जिंकत नाहीयेत, तर त्या एका नव्या पिढीच्या मनात आशा पेरत आहेत आणि हे सिद्ध करत आहेत की स्वप्नांची फुलं कितीही खडतर असली तरी मातीतच रुजतात आणि आभाळाला गवसणी घालतात.
