भेंडी (लेडीज फिंगर) (Bhendi lagwad) ही मालवेसी कुटुंबातील एक महत्त्वाची भाजीपाला पिके आहे. तिचे मूळ इथियोपिया असून, उष्णकटिबंधीय आणि उप-उष्णकटिबंधीय हवामानात ती उत्तम प्रकारे उगवते. भारतात उत्तर प्रदेश, बिहार, पश्चिम बंगाल आणि ओडिशा या राज्यांमध्ये भेंडी मोठ्या प्रमाणावर घेतली जाते. भेंडीला जीवनसत्त्वे A, B, C, कॅल्शियम, लोह, पोटॅशियम, फायबर यांचा समृद्ध स्रोत मानले जाते. भेंडी लागवडीसाठी योग्य वेळ, माती, पाणी व्यवस्थापन आणि इतर बाबींचा विचार करणे आवश्यक आहे. चला, भेंडी लागवडीसाठी काही महत्त्वाच्या गोष्टी पाहूया
भेंडीच्या जाती
PB-7
फळे गडद हिरवी व मऊसर.
उत्पादन: 80-100 क्विंटल/एकर.
अरका अनामिका
उष्ण हवामानासाठी योग्य.
उत्पादन: 100-120 क्विंटल/एकर.
परभणी क्रांती
विषाणूजन्य रोग-प्रतिरोधक.
उत्पादन: 90-110 क्विंटल/एकर.
वर्षा उपहार
फळे मध्यम लांब, चमकदार हिरवी.
उत्पादन: 120-140 क्विंटल/एकर.
कंचन
उष्ण व कोरड्या हवामानासाठी योग्य.
उत्पादन : 80-100 क्विंटल/एकर.
हवामान
भेंडी पिकासाठी उष्ण व दमट हवामान अनुकूल आहे. तापमान: 25°-30°C योग्य असते. थंडीच्या किंवा अतिउन्हाळ्याच्या वातावरणाचा पिकावर प्रतिकूल परिणाम होतो.
माती
भेंडीसाठी वालुकामय चिकणमाती ते भारी चिकणमाती माती आदर्श आहे. मातीचा pH 6.0 ते 6.5 असावा. सेंद्रिय खतांचा वापर वाढवून जमिनीचा पोत सुधारावा.
जमिनीत पूर्वतयारी
नांगरणी : 5- 6 खोल नांगरण्या करून जमीन भुसभुशीत करावी. शेवटच्या नांगरणीच्या वेळी चांगले कुजलेले शेणखत @100-120 क्विंटल/एकर टाकावे.
मांडणी : पेरणीसाठी रिज आणि फरो पद्धती वापरावी. पाणी साठून न राहण्यासाठी निचरा प्रणाली असावी.
बियाणे
उन्हाळी हंगाम : 15-18 किलो/एकर
बीजप्रक्रिया
बियाणे 24 तास पाण्यात भिजवून उगवण क्षमता वाढवावी.
बुरशीजन्य रोगांसाठी कार्बेन्डाझिम @2 ग्रॅम/लिटर पाण्यात बियाणे भिजवावे.
Bhendi lagwad : लागवड
उन्हाळी पिकासाठी : फेब्रुवारी- मार्च
अंतर:
शाखायुक्त वाणांसाठी : 60×30 सेमी
शाखारहित वाणांसाठी : 45×30 सेमी
खत व्यवस्थापन
सेंद्रिय खत : शेणखत @120-150 क्विंटल/एकर.
रासायनिक खत :
नायट्रोजन : @36 किलो/एकर (युरिया @ 80 किलो/एकर).
नत्राची अर्धी मात्रा पेरणीवेळी आणि उर्वरित फळे लागल्यानंतर द्यावी.
19:19:19 आणि 13:00:45 खतांची द्रावण तयार करून फवारणी केल्यास उत्पादन वाढते.
सिंचन
उगवण चांगली होण्यासाठी पेरणीपूर्व पाणी द्यावे. उन्हाळ्यात 4-5 दिवसांनी व पावसाळ्यात 10-12 दिवसांच्या अंतराने सिंचन करावे.
तण नियंत्रण
पेरणीनंतर 20-25 दिवसांनी पहिली खुरपणी व 40-45 दिवसांनी दुसरी खुरपणी करावी.
तणनाशक वापर : फ्लुकोरालिन 48%@1 लिटर/एकर किंवा पेंडीमेथालिन @1 लिटर/एकर.
मुख्य कीड व रोग व्यवस्थापन
कीड:
फळमाशी : नीम अर्क @5% किंवा इमिडाक्लोप्रिड @5 मिली/लिटर फवारावे.
पाने कुरतडणारी अळी : क्विनॉलफॉस @2 मिली/लिटर पाणी फवारावे.
रोग :
पानांवरील डाग : कॉपर ऑक्सिक्लोराईड @3 ग्रॅम/लिटर.
मुळांची कुज : ट्रायकोडर्मा विराइड @10 ग्रॅम/किलो बियाणे.
उत्पादन
चांगल्या व्यवस्थापनाखाली भेंडीचे उत्पादन : 80-140 क्विंटल/एकर. फळे 2-3 दिवसांच्या अंतराने तोडावीत.
काढणीची वेळ:
भेंडी पेरणीनंतर 60- 70 दिवसांनी फळे काढणीस तयार होतात. लहान, कोमल, व गडद हिरवी फळे काढावीत. फळे सकाळी किंवा संध्याकाळी काढणे योग्य.
काढणीची काळजी :
काढणीला उशीर झाल्यास फळे तंतुमय बनतात आणि त्यांची कोमलता, चव व पोषणमूल्य कमी होते.
उत्पादन :
उन्हाळी पीक : हेक्टरी 80-100 क्विंटल.
कालावधी :
उन्हाळी पीक : 90 दिवस
कापणीनंतरचे व्यवस्थापन
शेल्फ लाइफ : भेंडीचे शेल्फ लाइफ कमी असून जास्त काळ साठवता येत नाही. शेल्फ लाइफ वाढवण्यासाठी भेंडी 7-10°C तापमान व 90% सापेक्ष आर्द्रता असलेल्या जागी साठवावी.
पॅकिंग :
स्थानिक बाजारासाठी : तागाच्या पिशव्या वापरणे योग्य.
दूरच्या बाजारासाठी: छिद्रित कागदी कार्टन वापरावेत.
गुणवत्ता राखणे :
फळे हाताळताना जास्त दाब येणार नाही याची काळजी घ्यावी.
शीतसाखळीचा वापर केल्यास बाजारात पोहोचवताना ताजेपणा टिकतो.
भेंडीचे वेळेवर कापणी आणि योग्य साठवणूक केल्यास गुणवत्ता टिकते आणि बाजारभाव चांगला मिळतो.
भेंडी लागवडीत योग्य नियोजन, खत व्यवस्थापन आणि रोग नियंत्रण केल्यास उत्पादन वाढवता येते व चांगली आर्थिक प्राप्ती होते.
