मुंबई – भारत, पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तानवर सध्या एक अत्यंत दुर्मीळ आणि शक्तिशाली हवामान प्रणाली सक्रिय झाली आहे. तब्बल एक हजार किलोमीटर लांबीचा एक सलग पाऊसपट्टा या तीन देशांवर पसरला असून हवामान तज्ज्ञांनी याला अत्यंत असामान्य घटना म्हणून संबोधले आहे. साधारणपणे अशा हवामान प्रणाली वक्राकार स्वरूपात आढळतात; मात्र सध्या दिसत असलेला हा पाऊसपट्टा पूर्णपणे सरळरेषीय आहे, जे हवामानशास्त्रात अत्यंत विरळा प्रकार मानला जातो.
या सरळरेषीय रचनेमुळे हवामान प्रणाली अधिक केंद्रित आणि तीव्र बनते. हवामानशास्त्रज्ञांच्या मते, अशा प्रकारच्या सरळ संरचनेत वातावरणातील उष्णता आणि बाष्प एकाच दिशेने एकवटत असल्याने मुसळधार पाऊस, विजांचा कडकडाट, वादळी वारे आणि गारपीट यांची शक्यता कित्येक पटींनी वाढते. या पट्ट्यातील भागांना अचानक आणि प्रचंड तीव्रतेच्या पावसाचा सामना करावा लागू शकतो.
भारताच्या दृष्टीने विचार करता, उत्तर, वायव्य आणि मध्य भारतातील राज्यांना या हवामान प्रणालीचा सर्वाधिक फटका बसण्याची शक्यता आहे. राजस्थान, पंजाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेशसह महाराष्ट्राच्या विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्र विभागातही या प्रणालीचे पडसाद जाणवू शकतात. नाशिक, धुळे, नंदुरबार जिल्ह्यांत वादळी वाऱ्यांसह पाऊस आणि विजांच्या तडाख्याचा इशारा हवामान विभागाने दिला आहे.
शेतकऱ्यांनी या काळात विशेष सतर्क राहणे गरजेचे आहे. द्राक्ष, कांदा, गहू आणि हरभरा या पिकांवर वादळी पावसाचा विपरीत परिणाम होऊ शकतो. काढणीला आलेल्या किंवा उघड्यावर असलेल्या मालाची तातडीने सुरक्षित जागी हलवण्याचे आवाहन कृषी विभागाने केले आहे. शेतात खुल्या जागी काम करणाऱ्यांनी विजांच्या धोक्यापासून स्वतःचे संरक्षण करावे आणि मोकळ्या माळरानावर किंवा झाडाखाली थांबणे टाळावे.
हवामान विभागाने नागरिकांना पुढील 48 ते 72 तास सतर्क राहण्याचे निर्देश दिले आहेत. ही हवामान प्रणाली किती काळ सक्रिय राहील आणि तिची तीव्रता किती असेल, यावर सध्या बारकाईने लक्ष ठेवले जात आहे. नागरिकांनी स्थानिक प्रशासन आणि हवामान विभागाच्या सूचनांचे काटेकोरपणे पालन करावे तसेच अनावश्यक प्रवास टाळावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
