नवी दिल्ली- भारतीय ट्रॅक्टर उद्योगाने 2025-26 (एप्रिल 2025 ते मार्च 2026 आतापर्यंत) या आर्थिक वर्षात अत्यंत उत्साहवर्धक कामगिरी केली आहे. FADA (फेडरेशन ऑफ ऑटोमोबाईल डीलर्स असोसिएशन) च्या आकडेवारीनुसार, या वर्षात ट्रॅक्टर विक्रीने सातत्याने वाढत जाऊन काही महिन्यांत तब्बल 50% पेक्षाही अधिक वाढ नोंदवली. काही भागात उत्तम मान्सून व शेतकऱ्यांचे वाढलेले उत्पन्न, GST कपात आणि सरकारी योजना यांनी मिळून या उद्योगाला अभूतपूर्व चालना दिली आहे.
मागील वर्षाची पार्श्वभूमी — FY 2024-25 आणि CY 2024
FY 2024-25 (एप्रिल 2024 ते मार्च 2025) मध्ये एकूण ट्रॅक्टर किरकोळ विक्री 8,83,095 युनिट्स होती, जी FY 2023-24 मधील 8,92,410 युनिट्सच्या तुलनेत 1.04% घट दर्शवते. हे थोडेसे निराशाजनक होते. मात्र Calendar Year 2024 (जानेवारी ते डिसेंबर) मध्ये विक्री 8,94,112 युनिट्सवर पोहोचली होती — जी त्यावेळची ऐतिहासिक उच्चांक होती. CY 2023 मधील 8,71,918 युनिट्सच्या तुलनेत हे 2.55% अधिक होते.
कॅलेंडर वर्ष 2025 मध्ये मात्र सगळे चित्रच बदलले. एकूण किरकोळ विक्री 9,96,633 युनिट्सवर पोहोचली, जी CY 2024 च्या 8,93,706 युनिट्सच्या तुलनेत 11.52% अधिक होती. हा आकडा भारतीय ट्रॅक्टर उद्योगाच्या इतिहासातील सर्वाधिक आहे.
महिनानिहाय विक्री — एप्रिल 2025 ते डिसेंबर 2025
एप्रिल 2025
FADA च्या अहवालानुसार एप्रिल 2025 मध्ये देशभरात एकूण 60,915 ट्रॅक्टर विकले गेले. एप्रिल 2024 मधील 56,635 युनिट्सच्या तुलनेत ही 7.56% वाढ आहे. महिंद्रांने 14,042 युनिट्स विकली, जी एप्रिल 2024 मधील 12,656 युनिट्सपेक्षा 10.95% अधिक आहे. स्वराजने 11,593 युनिट्स विकून 19.03% मार्केट शेअर मिळवला. TAFE ने चांगली उसळी घेत 6,838 युनिट्स विकली, बाजारातील हिस्सा 9.92% वरून 11.23% वर गेला. एस्कॉर्टस् कुबोटाने 6,355 युनिट्स विकली तर जॉन डियरेने 5,020 युनिट्स विकून 8.24% मार्केट शेअर राखला.
मे 2025
मे 2025 मध्ये देशांतर्गत ट्रॅक्टर विक्री 9.12% वाढून 90,500 युनिट्सवर पोहोचली. सोणालिकाने मे 2025 मध्ये आजपर्यंतची सर्वाधिक 14,213 युनिट्स विकली असल्याची नोंद झाली.
जून 2025
जून 2025 मध्ये देशभरात एकूण 77,214 ट्रॅक्टर विकले गेले, जून 2024 मधील 71,047 युनिट्सच्या तुलनेत 9% वाढ. या वाढीमागे ग्रामीण भावना सुधारणे, मान्सूनची सुरुवात आणि खरीप पेरणीची तीव्र मागणी हे घटक होते. Mahindra ने 17,518 युनिट्स विकत 22.69% मार्केट शेअर राखला, Swaraj ने 14,286 युनिट्स विकली.
जुलै 2025
जुलै 2025 मध्ये एकूण 88,722 ट्रॅक्टर विकले गेले, जुलै 2024 मधील 79,961 युनिट्सच्या तुलनेत 8,761 युनिट्सची वाढ. महिंद्रा ने 20,610 युनिट्स विकत 23.23% मार्केट शेअर राखला. TMA च्या घाऊक (Wholesale) आकडेवारीनुसार, जुलै 2025 मध्ये देशांतर्गत विक्री 64,320 युनिट्स होती, तर जून 2025 मध्ये ती 1,12,677 युनिट्स होती — जून मध्ये पहिल्यांदाच उत्पादन 1 लाखाचा टप्पा ओलांडला. ट्रॅक्टर उत्पादन जुलैमध्ये 1,07,417 युनिट्सवर टिकून राहिले.
ऑगस्ट 2025
ऑगस्ट 2025 मध्ये एकूण 85,215 ट्रॅक्टर विकले गेले — ऑगस्ट 2024 मधील 65,477 युनिट्सच्या तुलनेत तब्बल 30.14% वाढ. महिंद्रा ने 20,156, स्वराजj ने 15,418, तर सीएनएच इंडस्ट्रिअल अर्थात न्यू हॉलंड ने 52.70% वाढीसह 3,900 युनिट्स विकल्या.
FADA अध्यक्षांनी नमूद केले की, ऑगस्टमध्ये ओनाम आणि गणेशउत्सवाने चांगल्या चौकशी आणि बुकिंगला हातभार लावला, तसेच ट्रॅक्टरने ऑटो सेगमेंटमध्ये सर्वाधिक 30.14% वाढ नोंदवली.
सप्टेंबर 2025
सप्टेंबर 2025 मध्ये 64,785 ट्रॅक्टर विकले गेले, सप्टेंबर 2024 च्या 62,527 युनिट्सच्या तुलनेत 3.61% वाढ. या महिन्यात Escorts Kubota ने 47.6% वाढ नोंदवत 6,692 युनिट्स विकल्या. सप्टेंबर 22 पासून GST 2.0 लागू झाल्याने अनेक ग्राहकांनी खरेदी थोडी पुढे ढकलली होती, त्यामुळे वाढ तुलनेने मर्यादित राहिली — पण ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये त्याचा मोठा परिणाम दिसला.
नोव्हेंबर 2025:
नोव्हेंबर 2025 मध्ये ट्रॅक्टर उद्योगाने एकूण 1,26,033 युनिट्सची विक्री नोंदवली — नोव्हेंबर 2024 च्या 80,507 युनिट्सच्या तुलनेत तब्बल 56.55% वाढ. महिंद्रा ने 31,938 युनिट्स विकत 63.61% वाढ नोंदवली. कुबोटा ने 96.26% वाढीसह 14,521 युनिट्स विकल्या. CNH Industrial म्हणजेच New Holland ने 86.34% वाढीसह 5,784 युनिट्स विकल्या.
डिसेंबर 2025:
डिसेंबर 2025 मध्ये एकूण 1,15,001 ट्रॅक्टर विकले गेले — डिसेंबर 2024 च्या 99,306 युनिट्सच्या तुलनेत 15.80% वाढ. महिंद्रा ने 29,475 युनिट्स विकत 21.32% वाढ नोंदवली. स्वराज ने 22,213 युनिट्स विकत 21.84% वाढ साधली. John Deere ने 33.68% वाढीसह 8,450 युनिट्स विकल्या.
प्रमुख कंपन्यांची CY 2025 मधील एकूण कामगिरी
Calendar Year 2025 मध्ये महिंद्रा ने 2,37,980 युनिट्स विकत 13.99% वाढ आणि 23.88% मार्केट शेअर मिळवला. स्वराज ने 1,86,529 युनिट्स विकले. सोनालिका ने 1,26,741 युनिट्स विकत 8.35% वाढ नोंदवली. टॅफे फर्गसन ने 1,11,947 युनिट्स आणि कुबोटा ने 1,06,482 युनिट्स विकत 21.78% भरघोस वाढ नोंदवली. जॉन डियरे ने 76,563 युनिट्स विकत 14.19% वाढ मिळवली. न्यू हॉलंड ने 43,356 युनिट्स विकत 20.74% वाढ साधली.
महिंद्रा आणि स्वराज या दोन्ही ब्रँड्सनी मिळून CY 2025 मध्ये 4,24,509 युनिट्स विकत एकूण बाजाराच्या 42% पेक्षा अधिक हिस्सा व्यापला.
FY 2024-25 ची तुलनात्मक आकडेवारी
FY 2024-25 (एप्रिल 2024 ते मार्च 2025):
एकूण किरकोळ विक्री 8,83,095 युनिट्स, FY 2023-24 मधील 8,92,410 युनिट्सपेक्षा 1.04% घट. महिंद्रा ने 2,08,114 युनिट्स विकत 1.65% वाढ नोंदवली. स्वराज ने 1,65,562 युनिट्स विकत 3.48% वाढ साधली. सोनालिका ने 1,15,198 युनिट्स विकले.
थोडक्यात — FY 2024-25 नंतर CY 2025 मध्ये मोठी उसळी आली आणि FY 2025-26 च्या पहिल्या नऊ महिन्यांतच (एप्रिल ते डिसेंबर 2025) एकूण विक्री ८ लाख युनिट्सचा टप्पा सहज ओलांडून गेली, जे FY 2024-25 च्या संपूर्ण वर्षाशी तुलना करता अत्यंत उजळ चित्र आहे.
विक्रीवाढीमागील प्रमुख कारणे
1. उत्तम मान्सून: भारत हवामान विभागाने मान्सून दीर्घकालीन सरासरीच्या (LPA) 106% राहण्याचा अंदाज वर्तवला होता, ज्याने ग्रामीण तरलता सुधारली आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढले.
2. GST 2.0 कपात: सप्टेंबर 22, 2025 पासून ट्रॅक्टरवरील GST दर कमी करण्यात आले. या GST 2.0 मुळे घरगुती खर्च कमी झाला, उपभोग वाढला आणि उद्योग स्पर्धाक्षमता सुधारली. अर्थतज्ज्ञांच्या मते यामुळे महागाई 1.1 टक्क्यांनी कमी होण्याची शक्यता आहे.
3. MSP वाढ: खरीप पिकांच्या MSP मध्ये 3% वाढ करण्यात आली, ज्याने कृषी रोख प्रवाह वाढवला.
4. सण उत्सव काळ: ऑक्टोबर-नोव्हेंबर मध्ये नवरात्री, दसरा, धनतेरस, दिवाळी या उत्सवांदरम्यान ट्रॅक्टर खरेदीला जोरदार गती मिळाली.
5. शेती यांत्रिकीकरण: ग्रामीण भारतात शेती यांत्रिकीकरणाचा वेग वाढत आहे. कुशल कामगारांची टंचाई आणि शेतीचा वाढता व्यावसायिकपणा यामुळे अधिकाधिक शेतकरी ट्रॅक्टरकडे वळत आहेत.
भविष्यकालीन दृष्टीकोन — 2026 आणि पुढे
ट्रॅक्टर उद्योगाची 2026 साठी दोन-अंकी वाढीची अपेक्षा आहे, कारण CY 2025 मधील भरघोस कामगिरीने एक भक्कम पाया तयार केला आहे. महिंद्रा ने CY 2025 मध्ये आपला मार्केट शेअर 23.36% वरून 23.88% पर्यंत वाढवला आणि स्वराज चा शेअर 18.60% वरून 18.72% झाला.
FADA अध्यक्षांनी नमूद केले की GST 2.0 कपातीच्या फायद्यांमुळे, विक्रेत्यांना ट्रॅक्टर आणि ग्रामीण दुचाकी बाजारात मागणी पुनरुज्जीवनाची चांगली चिन्हे दिसत आहेत.
पहिल्यांदाच 10 लाख युनिट्सचा वार्षिक आकडा ओलांडण्याच्या अत्यंत जवळ
जागतिक बाजारात भारत आधीच जगातील सर्वात मोठा ट्रॅक्टर उत्पादक आणि बाजार आहे. CY 2025 मध्ये जवळजवळ 10 लाख युनिट्सचा टप्पा गाठल्याने, FY 2025-26 च्या शेवटी (मार्च 2026 पर्यंत) हा उद्योग पहिल्यांदाच 10 लाख युनिट्सचा वार्षिक आकडा ओलांडण्याच्या अत्यंत जवळ आहे.
इलेक्ट्रिक ट्रॅक्टर, GPS-सक्षम Precision Agriculture, 4WD तंत्रज्ञान आणि डिजिटल फायनान्सिंग या गोष्टी पुढील काही वर्षांत उद्योगाचा चेहरामोहरा बदलतील असे तज्ज्ञांचे मत आहे. TREM V उत्सर्जन नियम एप्रिल 2026 पासून लागू होणार असल्याने उत्पादन खर्चात काहीशी वाढ अपेक्षित आहे, मात्र दीर्घकालात पर्यावरणपूरक ट्रॅक्टरची मागणी वाढेलच.
थोडक्यात सांगायचे तर — FY 2024-25 मध्ये थोडी घसरण आणि CY 2024 मध्ये नाममात्र वाढ झाल्यानंतर, CY/FY 2025-26 मध्ये भारतीय ट्रॅक्टर बाजाराने जोरदार वापसी केली आहे. एप्रिल 2025 मध्ये 7.56% पासून सुरुवात होऊन नोव्हेंबर 2025 मध्ये 56.55% पर्यंत मजल मारत हा उद्योग नव्या ऐतिहासिक उच्चांकाच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. उत्तम मान्सून, GST कपात, MSP वाढ आणि उत्सव हंगामाच्या मागणीने मिळून हे चित्र घडवले आहे. Mahindra, Swaraj, Sonalika, TAFE, Escorts Kubota आणि John Deere या सर्व कंपन्यांनी या तेजीचा लाभ घेतला असून भारत जगातील सर्वात मोठा ट्रॅक्टर बाजार म्हणून आपले स्थान अधिक बळकट करत आहे.
स्रोत: FADA मासिक अहवाल, TMA, Business Standard, Tractor Junction, CMV360, Global Agriculture, Autocar Professional
