2025-26 या चालू गळीत हंगामात फेब्रुवारी अखेरपर्यंत देशभरात सुमारे 247.5 लाख टन साखरेचे उत्पादन झाले आहे. मागील वर्षी याच कालावधीत 220.2 लाख टन साखर गाळप झाले होते, म्हणजेच यावेळी साखर उत्पादनात सुमारे 12% वाढ आहे. मात्र, AISTA या व्यापार संघटनेने नुकत्याच केलेल्या सुधारित अंदाजानुसार, एकूण उत्पादन आता 2.97 कोटी टनांपर्यंत (28.3 मिलियन टन) मर्यादित राहण्याची शक्यता आहे, जे आधीच्या अंदाजापेक्षा 4.4% कमी आहे. यामागे महाराष्ट्र व कर्नाटकात ऑक्टोबरमध्ये झालेली अतिवृष्टी, उशिरा पाऊस आणि उसाच्या पिकात अकाली फुलोरा येण्याची समस्या ही प्रमुख कारणे आहेत.
मागील हंगामातील (2024-25) स्थिती
2024-25 या गेल्या वर्षीच्या हंगामात भारताचे एकूण साखर उत्पादन 2.61 कोटी टन राहिले, जे आधीच्या वर्षापेक्षा सुमारे 17% कमी होते. यामध्ये इथेनॉलसाठी 35 लाख टन ऊस वळवण्याचाही समावेश आहे. त्यामुळे चालू हंगामात उत्पादनात चांगली सुधारणा दिसत आहे, तरी हवामानाच्या आव्हानांमुळे अपेक्षित सुधारणा पूर्णपणे होणार नाही.
2024-25 हंगामात साखर उतारा दर (रिकव्हरी) मागील हंगामाच्या तुलनेत लक्षणीय घसरला होता, आणि उत्पादनात देशभरात सुमारे 59.05 लाख टनांची घट नोंदविण्यात आली होती.
महाराष्ट्राचा चालू गळीत हंगाम (2025-26)
महाराष्ट्रात चालू हंगामात एकूण 210 साखर कारखान्यांनी गाळप केले असून 8 मार्च 2026 पर्यंत सुमारे 975.2 लाख क्विंटल (अंदाजे 97.5 लाख टन) साखरेचे उत्पादन झाले आहे. यापैकी 103 सहकारी तर 107 खाजगी कारखाने आहेत. सध्या 70 कारखान्यांनी गाळप बंद केले असून उर्वरित अजून सुरू आहेत.
AISTA च्या अंदाजानुसार, महाराष्ट्राचे एकूण उत्पादन 9.97 मिलियन टन (99.7 लाख टन) इतके राहण्याची शक्यता आहे, जे मागील हंगामाच्या 8.1 मिलियन टनापेक्षा जास्त आहे. तथापि, हा अंदाज आधीच्या अपेक्षित 10.8 मिलियन टनापेक्षा कमी आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा विभागात ऑक्टोबरमधील अतिपावसाने झालेल्या जलसाचणीने उसाच्या वाढीवर विपरीत परिणाम झाला.
निर्यातीची स्थिती
केंद्र सरकारने यावर्षी 20 लाख टन साखर निर्यात करण्यास परवानगी दिली आहे. मात्र, युद्धामुळे वाहतुकीत अडथळे निर्माण झाल्याने आतापर्यंत केवळ 4 लाख टन साखरेची प्रत्यक्ष निर्यात झाली आहे. सध्याच्या परिस्थितीत करारांद्वारे 5 लाख टनापेक्षा अधिक निर्यात होण्याची शक्यता कमी आहे.
इराण-इस्राईल युद्धाचा साखर निर्यातीवर परिणाम
अमेरिका-इस्राईल आणि इराण यांच्यातील युद्धामुळे साखर निर्यात जवळपास ठप्प झाली आहे. निर्यात थांबल्यामुळे स्थानिक बाजारात साखरेची आवक वाढली असून दर घसरले आहेत. काही दिवसांपूर्वी 3,700 रुपये प्रति क्विंटल असणारी साखर आता सुमारे 3,200 रुपयांवर आली आहे.
युद्धामुळे मालवाहतूक खर्च वाढला आहे आणि पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे. इराण हा भारताच्या साखर, हळद, जिरे, शेंगदाणे यांसारख्या कृषिमालाचा मोठा ग्राहक आहे आणि सध्या तिथे माल पाठवणे अवघड झाले आहे. युद्धामुळे देशांतर्गत बाजारात सुमारे 15 लाख टन साखरेचा अतिरिक्त साठा शिल्लक राहण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे.
देशांतर्गत किंमतींवर दबाव राहील का?
थोडक्यात सांगायचे तर — सध्या किंमतींवर दबाव आहे आणि दरांमध्ये घसरणीची शक्यता आहे. कारण –
– जर युद्धामुळे निर्यात कमी झाली तर देशात जास्त साखर शिल्लक राहते. उपलब्धता चांगली राहिल्यामुळे किंमती फार वाढणार नाहीत आणि सामान्य ग्राहकांना दिलासा मिळू शकतो. सरकारने यावर्षी 20 लाख टन निर्यातीची परवानगी दिली होती, मात्र तज्ज्ञांच्या मते युद्धामुळे केवळ 5 लाख टन निर्यात होण्याची शक्यता असून उरलेला 15 लाख टन माल देशात राहणार आहे.
– आंतरराष्ट्रीय बाजारात सध्या साखरेचे दर 3,600 ते 3,700 रुपये प्रति क्विंटलच्या दरम्यान आहेत, तर मागील वर्षी हेच दर 4,500 रुपयांपर्यंत गेले होते.
मात्र एक महत्त्वाची बाब लक्षात घ्यायला हवी — यंदाचा हंगाम हवामान बदलाच्या जोखमीला अधिकाधिक बळी पडत आहे. अनियमित मान्सून, जास्त पाऊस, उष्णता हे यापुढेही उत्पादनावर परिणाम करत राहतील. साखर कारखान्यांच्या तरलतेसाठी आणि शेतकऱ्यांच्या हमीभावासाठी हे एक तिहेरी संकट — निर्यात ठप्प, बाजारभाव घसरणे, आणि अतिरिक्त साठा — ठरत आहे.
