नवी दिल्ली – सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देण्यावर केंद्रातील मोदी सरकार सातत्याने भर देत आहे. परंतु बहुतेक शेतकर्यांना सेंद्रिय शेती कशा पद्धतीने करतात, याबद्दल माहिती नाही. त्याची बाजारपेठ कुठे आहे?, त्यासाठी लागणारे सरकारी प्रमाणपत्र कुठे मिळेल, अशा अनेक गोष्टी शेतकऱ्यांना ठाऊक नसतात. विशेष म्हणजे शेतकर्यांच्या सोयीसाठी सरकारने सेंद्रिय शेती पोर्टल (https://www.jaivikkheti.in/) तयार केले असल्याचे कृषी तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. यावर, शेतकर्यांना त्यासंदर्भातील सर्व माहिती मिळेल. केंद्र सरकारने सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी PKVY (परंपरागत कृषी विकास योजना) तयार केली आहे. ज्यामुळे आपल्याला नैसर्गिक शेतीसाठी प्रतिहेक्टर 50 हजार रुपये मिळत आहेत. अधिक माहितीसाठी कृषी विभागाशी संपर्क साधावा.
पीकेव्हीवाय परंपरागत कृषी विकास योजना म्हणजे काय..?
सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी केंद्र सरकारने पीकेव्हीवाय परंपरागत कृषी विकास योजना सुरू केली आहे. 2004-05 पासून भारतातील सेंद्रिय शेतीकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष वाढले आहे. जेव्हा सेंद्रिय शेतीचा राष्ट्रीय प्रकल्प (एनपीओएफ) सुरू झाला. नॅशनल सेंटर ऑफ सेंद्रिय शेतीनुसार 2003-04 मध्ये भारतात केवळ 76,000 हेक्टर क्षेत्रावर सेंद्रिय शेती होत होती, जी 2009-10 मध्ये 10,85,648 हेक्टरवर वाढली आहे.
केंद्रीय कृषी मंत्रालयाच्या अहवालानुसार सध्या 27.77 लाख हेक्टर क्षेत्रावर सेंद्रिय शेती केली जात आहे… त्यापैकी मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, राजस्थान, छत्तीसगड, उत्तर प्रदेश, ओडिशा, कर्नाटक, झारखंड आणि आसाम चांगली कामगिरी करत आहेत. सेंद्रिय शेतीसाठी आंतरराष्ट्रीय पात्रता केंद्राच्या (आयसीसीओए) नुसार 2020 पर्यंत भारतातील सेंद्रिय उत्पादनांची बाजारपेठ 150 कोटी अमेरिकन डॉलर्स (11,250 कोटी रुपये) असेल. केंद्रीय आयात निर्यात नियंत्रण मंडळाच्या (एपीएडीए) नुसार 18 वर्षांत सुमारे 1.70 दशलक्ष मेट्रिक टन प्रमाणिक जैविक उत्पादनांचे उत्पादन केले जाईल.
पीकेव्हीवाय परंपरागत कृषी विकास योजनेंतर्गत 50 हजार रुपये मिळतात..
सन 2017-18 मध्ये आम्ही 4.58 लाख मेट्रिक सेंद्रिय उत्पादने निर्यात केली. यामुळे देशाला 3453.48 कोटी रुपये मिळाले. यूएस, ईयू, कॅनडा, स्वित्झर्लंड, ऑस्ट्रेलिया, इस्राईल, दक्षिण कोरिया, व्हिएतनाम, न्यूझीलंड आणि जपान हे भारतातील सेंद्रिय उत्पादनांचे मुख्य आयातदार आहेत. पीकेव्हीवाय परंपरागत कृषी विकास योजनेंतर्गत 50 हजार रुपये मिळतात, त्याअंतर्गत तीन वर्षांसाठी हेक्टरी 50 हजार रुपयांची मदत दिली जाते. सेंद्रिय खत, सेंद्रिय कीटकनाशके आणि गांडूळ खत इ. खरेदीसाठी सरकार 31 हजार रुपये (61 टक्के) शेतकऱ्यांना देते. ईशान्येकडील मिशन ऑर्गेनिक व्हॅल्यू चेन डेव्हलपमेंट अंतर्गत, शेतक-यांना सेंद्रिय निविष्ठे खरेदीसाठी तीन वर्षांत प्रतिहेक्टर 7500 रुपयांची मदत दिली जाते. आरोग्य आरोग्य व्यवस्थापन अंतर्गत खासगी एजन्सींना युनिटच्या 63 लाख रुपयांच्या खर्चाच्या मर्यादेवर नाबार्डमार्फत 33 टक्के आर्थिक मदत दिली जात आहे.
सेंद्रिय शेतीचे प्रमाणपत्र कसे मिळेल..?
सेंद्रिय शेती प्रमाणपत्र मिळवण्याची प्रक्रिया आहे. यासाठी अर्ज करावा लागेल आणि फीसुद्धा भरावी लागेल. प्रमाणपत्र घेण्यापूर्वी माती, खत, बियाणे, पेरणी, सिंचन, कीटकनाशके, काढणी, पॅक करणे आणि साठवण यासह प्रत्येक टप्प्यात सेंद्रिय सामग्री आवश्यक आहे. हे सिद्ध करण्यासाठी वापरलेल्या सामग्रीची नोंद ठेवावी लागेल. या रेकॉर्डची सत्यता तपासली गेली आहे. त्यानंतरच शेती आणि उत्पादनास सेंद्रिय असल्याचे प्रमाणपत्र मिळते. हे साध्य झाल्यानंतरच ‘सेंद्रिय उत्पादना’च्या औपचारिक घोषणेसह एखादे उत्पादन विकले जाऊ शकते. सेंद्रिय अन्नाचे नमुने आणि विश्लेषणासाठी एपिडाने 19 एजन्सींना मान्यता दिलीय.
सिक्कीम 100 टक्के सेंद्रिय कृषी राज्य
सिक्कीमने जानेवारी 2016 मध्ये स्वत: ला 100 टक्के सेंद्रिय कृषी राज्य म्हणून घोषित केले. त्यांनी रासायनिक खते आणि कीटकनाशके टप्प्याटप्प्याने काढून टाकल्या. एपीडाच्या म्हणण्यानुसार, ईशान्येकडील या छोट्या राज्याने आपल्या 76 हजार हेक्टर शेती भूमीला सेंद्रिय शेती क्षेत्रात रूपांतरित केले आहे.
सिक्कीम राज्य जैविक मंडळाची स्थापना करण्यात आलीय. सिक्कीम सेंद्रिय मिशन तयार केलेय. सेंद्रिय फार्म शाळा तयार केली. ‘बायो व्हिलेज’ तयार करा. सन 2006-2007 पर्यंत त्यांनी केंद्र सरकारकडून वैज्ञानिक खताचा कोटा घेणे बंद केले. त्याबदल्यात त्यांनी शेतकऱ्यांना सेंद्रिय खत देणे सुरू केले. सेंद्रिय बियाणे आणि खते तयार करण्यास शेतकऱ्यांना प्रवृत्त करण्यात आले.
