कुक्कुटपालन : सोन्याची अंडी देणाऱ्या कोंबडीची गोष्ट आपणापैकी बहुतेकांनी ऐकली असेल व ऐकविलीही असेल. इसापनिती मधील त्या कथेच्या चार पावले पुढे जाऊन असे म्हणता येईल, की कोंबड्या म्हणजे खरोखरच सोन्याची खाण असून एकेक अंडे हे सोन्याच्या चिपाप्रमाणे बहुमूल्य असे आहे. ही सोन्याची खाण प्रत्येकाच्या घरात सापडू शकते. परंतु त्यासाठी प्रयत्न जिद्द व चिकाटी यांचा त्रिवेणी संगम होण्याची गरज आहे. विशेषतः शाकाहारी लोक अंडी म्हटले की नाक मुरडतात. परंतु या अशा नाक मुरडण्यामुळेच ते सोन्याच्या खाणीस परागंदा होतात, हे त्यांना कळत नाही. हा व्यवसाय करण्यासाठी कोणत्याही विद्यापीठाची पदवी घेण्याची आवश्यकता नसते. इंग्रजी भाषेचे ज्ञान आवश्यक नसते किंवा वयाची अटही नसते. कोणत्याही अटी नसल्याने कसलाही अटीतटीचा प्रसंग उद्भवत नाही. साधा अंगठे बहाद्दर अडाणी माणूस देखील हा व्यवसाय करू शकतो व त्यासपासून मिळणारे फायदे घेऊ शकतो.
सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आपल्याकडील हवामान हे कोंबड्या पाळण्यास अतिशय उपयुक्त असे आहे. त्यामुळे फारसा खर्च न करताही हा व्यवसाय वाढविणे शक्य होते. दिवसेंदिवस कोंबडीच्या मांसाला अंड्यालाही जास्त मागणी येत असल्याने प्रारंभी जोडधंदा म्हणून सुरू केलेला हा व्यवसाय वाढविता येतो. अनेक पाश्चिमात्य राष्ट्रात याच व्यवसायावर अवलंबून राहणारे लोकही मोठ्या प्रमाणावर आहेत.
कुक्कुटपालन : पावसाळ्यात घ्यावयाची काळजी
१) पावसाळी वातावरणामुळे कोंबड्यांना आजार होतात.
२) पोल्ट्री शेडवरील पत्रे मजबूत बांधून घ्यावेत, जेणेकरून जोरात हवा, वावटळ किंवा पाऊस झाला तरी ते हलणार नाहीत, उडून जाणार नाहीत.
३) पोल्ट्री शेडच्या सभोवतालची दलदल, गवत काढून टाकावे. परिसरातील जागा स्वच्छ ठेवावी पावसाचे पाणी साठून राहू नये म्हणून खड्डे बुजवून घ्यावेत. पाणी वाहून जाण्यासाठी शेडच्या बाजूने चर खोदावेत.
४) पावसाळ्यामध्ये शक्यतो प्लॅस्टिकचे पडदे वापरावेत, पडदे शेडच्या बाजूच्या लोखंडी जाळीला दोरीने मजबूत बांधलेले असावेत. पडद्यांची उघडझाप पावसाप्रमाणे करावी. दिवसा पाऊस नसेल आणि सूर्यप्रकाश असेल तर पडदे उघडावेत पडद्याची बांधणी ही छताच्या पायापासून ते दीड फूट अंतर सोडून असावी. यामुळे शेडमधील वरील बाजूने शेडमध्ये हवा खेळती राहून वातावरण चांगले राहते पक्ष्यांना त्रास होत नाही.
५) पक्ष्याची गादी (लिटर) दिवसातून किमान एक वेळातरी चागली खाली-वर हल- वून घ्यावी. ओल्या गादीमुळे शेडमधील वातावरण दूषित होते ओलसर गादीमध्ये रोगजंतूची वाढ होते, पक्षी रोगास बळी पडण्याची शक्यता असते. चुकून गादी जास्त प्रमाणात ओली झालेली असेल, तर गादीचा तेवढाच भाग काढून बाहेर टाकावा, त्या ठिकाणी नवीन गादी टाकावी.
६) गादीतील आर्द्रतेमुळे कॉक्सीडीओंसीस रोगाचे एकपेशीय जतूचे प्रमाण वाढते गादीतील आर्द्रता कमी करण्यासाठी शिफारशीनुसार चुना मिसळावा शेडमध्ये माश्याचा प्रादुर्भाव होणार नाही याची काळजी घ्यावी.
७) खाद्य ठेवण्याची जागा स्वच्छ व कोरडी असावी. खाद्यांच्या गोण्यामध्ये फार मोठ्या प्रमाणामध्ये गाठी झाल्यास असे खाद्य पक्ष्यांना देऊ नये.
८) कोंबडी खाद्य तपासून घ्यावे. पावसाळ्यात पाणी दूषित होण्याची शक्यता जास्त असते. ब्रॉयलर कोंबड्यांना अशुद्ध पाणी दिले तर रोगांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता असते. कोंबड्यांना द्यावयाच्या पिण्याच्या पाण्यामध्ये शिफारशीत जतुनाशके योग्य प्रमाणात मिसळावीत.
९) पाण्याची टाकी लोखडी असल्यास ती गंजू नये म्हणून तिला आतून व बाहेरून रेड ऑक्साईड लावून घ्यावे. भिंत सिमेंट विटांनी बांधलेली असेल तर आतून व बाहेरून चुना लावावा.
(सौजन्य : ॲग्रोवर्ल्ड प्रकाशन)
