सध्या मुंबई- ठाणे कोकणासह, राज्याच्या घाटमाथा परिसरात आणि काही विशिष्ट भागात धो-धो पाऊस कोसळत असला तरी निम्म्या महाराष्ट्राला अजून दमदार पावसाची प्रतीक्षा आहे. सध्या पावसाचे प्रमाण शहरी भागात अधिक असून बहुतांश कृषि क्षेत्राच्या ग्रामीण भागात ते तुलनेने कमी आहे. त्यामुळे यंदा निम्म्या महाराष्ट्रावर दुबार पेरणीचे संकट ओढवले आहे. मुख्यतः मराठवाडा, विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्र या भागांत ते जाणवत आहे, विशेषतः कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांमध्ये !
आधीच 15 दिवस आधी दाखल झालेल्या पावसाने शेतकऱ्यांना बुचकळ्यात टाकले. मे महिन्यातच कोसळून मोकळा झालेला पाऊस आता शेतकऱ्यांना चकवा देत आहे. आधीच्या दमदार पावसाच्या भरवशावर पेरणी करून बसलेल्या अनेक शेतकऱ्यांवर दुबार पेरणीची वेळ आली आहे.
– मराठवाडा :
– सुरुवातीला काही भागांत झालेल्या पावसानांतर पुन्हा कडक उन्हाळा व पावसाचा खंड, त्यामुळे बीड, लातूर, धाराशिव, हिंगोली, नांदेड, परभणी या जिल्ह्यांत दुबार पेरणीची भीती होती.
– नांदेड जिल्ह्यात ऐनवेळी आलेल्या पावसामुळे अनेक तालुक्यांतील दुबार पेरणीचे संकट सध्या टळले. पण काही भागांत अजूनही पुन्हा पेरणीची परिस्थिती आहे.
– काही जिल्ह्यांत पेरणी पूर्ण, तर काहींमध्ये 50-60% पेरणी वाया. सोयाबीन, कापूस, तूर यांमध्ये मुख्य समस्या.
– उत्तर महाराष्ट्र :
– नियमित मान्सूनला उशीर, पण सध्याच्या अल्प पावसामुळे पेरण्यांना वेग आला आहे. काही भागांत पुरेशा पावसाअभावी पहिली पेरणी अपुरी रहिल्यामुळे दुबार पेरणीचे प्रमाण वाढले.
– विदर्भ :
– विदर्भाच्या पूर्व भागात (चंद्रपूर, यवतमाळ, वर्धा) अतिवृष्टी आणि काही भागांत पूरस्थिती, तर पश्चिम विदर्भात (अमरावती, अकोला) पावसाचा खंड.
– कापसाची पेरणीही 60-70% क्षेत्रावरच पूर्ण; काही ठिकाणी शेतकऱ्यांना दुबार पेरणीला सामोरे जावे लागतंय.
कपाशी पिकाची स्थिती
– अनेक शेतकऱ्यांनी सुरुवातीच्या हलक्या पावसावर (मान्सूनच्या पूर्व टप्प्यात) लगेच कापसाची, मुख्यत: ‘धुळपेर’ केली; नंतर पावसाचा खंड पडल्याने उगवण चांगली झाली नाही, म्हणून दुसऱ्या वेळी पुन्हा बी टाकावं लागतंय.
– दुस-या पेरणीत बी, खते यांचा वाढता खर्च आणि उशीर झाल्याने उत्पादनात घट येण्याची शक्यता.
– आधुनिक तंत्रज्ञान, ड्रिप सिंचन, AI-आधारित पीक निरीक्षण यांची मदत काही सधन व सक्षम शेतकरी घेत आहेत.
एकूण परिस्थिती (जुलैच्या मध्यात) :
– राज्यात सुमारे 60-65% क्षेत्रावर पेरण्या झाल्या असून उर्वरित क्षेत्रावर दुबार पेरणीचा धोका.
– ज्या भागात पावसाचा खंड किंवा एकाएकी अतिवृष्टी, तिथेच मुख्य समस्या.
– शेती म्हणजे साहसी खेळ; हवामान दगा दिलं, तर पिकं आणि आर्थिक संकट वाढतं.
शेतकऱ्यांसाठी सल्ला :
1. दुबार पेरणी करत असाल, तर बीज ॲप्रोच, बुरशीनाशक, मातीच्या चाचणीनुसार खते वापरा.
2. शक्यतो बियाण्याचा व्यवहार/बचत नीट करा – शिफारशीप्रमाणे नवीन वाण वापरा.
3. आधुनिक सिंचन, AI-आधारित पीक निरीक्षण तंत्राचा आधार घ्या.
4. शासनाच्या मदतीच्या योजना, विमा, तांत्रिक मदत कार्यालयाशी संपर्क वाढवा.
5. पिकाच्या परिस्थितीची फोटो, रिपोर्ट साठवा – भविष्यातील मदतीसाठी उपयुक्त.
