झाडावरील फुले काही काळानंतर कोमजून जातात आणि ही फुले कचऱ्यात किंवा नदीत फेकली जातात. पण याच फुलांचा वापर करून एका शेतकऱ्याने आपले नशीबच बदलले आहे. वास्तविक, उत्तर प्रदेशातील शेखपूर गावात राहणारे शेतकरी शिवराज निषाद यांनी टाकाऊ फुलांचे आकर्षक उत्पादनात रूपांतर केले आहे. शिवराज यांनी फुलांच्या कचऱ्यापासून व्यवसाय सुरु केला असून महिन्याला 4 लाख रुपयांची कमाई करत आहेत.
शिवराज निषाद यांनी ३० वर्षांहून अधिक काळ फार्मास्युटिकल प्रतिनिधी म्हणून काम केले. मात्र, यात फायदा झाला नाही. यामुळे त्यांनी कुटुंबासह आपल्या शेतात फुलांची लागवड करण्यास सुरुवात केली. फुले खराब होण्याची समस्या समजून घेत शिवराज यांनी फुले सुकवण्याचा आग्रह धरला. जेणेकरून त्यांचा दीर्घकाळ वापर करता येईल. शिवराज यांनी चमेली आणि गुलाबाच्या पाकळ्या सुकवण्यासाठी सौरऊर्जेवर चालणाऱ्या ड्रायरचा वापर केला. टाकाऊ फुलांच्या या उत्कृष्ट वापराने फुलांचा केवळ चांगला वापर केला नाही तर प्रत्यक्षात बाजारात शिवराज यांनी फुलांचा व्यवसायही मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. शिवराज निषाद यांच्या चिकाटीने आणि दूरदर्शी दृष्टिकोनामुळे एकेकाळी निरुपयोगी समजल्या जाणाऱ्या कल्पनेला यशस्वी व्यवसायात बदलता आले. अशा परिस्थितीत शेतकरी निषाद यांच्या या व्यवसायाची सविस्तर माहिती जाणून घेऊयात.
फुलांचे बाजारभाव वाढविण्याचे केले काम
शिवराज निषाद यांच्या भागातील शेतकरी फुलांचे उत्पादन बाजारात विक्रीसाठी घेऊन जाऊ शकले नाहीत, त्यामुळे फुले खराब झाली. अशा परिस्थितीत या शेतकऱ्यांनी फुलांचे उत्पादन गंगेत टाकून द्यायचे. आपल्या भागातील एका किलो फुलेही कुणी विकत घेणारे नव्हते. हे सर्व असूनही, शेतकरी शिवराज यांना फुलांमध्ये क्षमता दिसली आणि मग त्यांनी औषधी शेतीचा अवलंब करून फुलांचे शेल्फ लाइफ आणि बाजारभाव वाढवण्याच्या मार्गांवर काम सुरू केले. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे हे लक्षात आले की, फुले सुकवल्याने त्यांची गुणवत्ता टिकून राहते आणि आयुर्वेदिक आणि हर्बल उद्योगांमध्ये वापरासाठी पर्याय उपलब्ध होऊ शकतात.
सोलर ड्रायरने बदलले आयुष्य
सोलर ड्रायरचा वापर हा निषाद यांच्या व्यावसायिक प्रयत्नांना कलाटणी देणारा ठरला. सुरुवातीला त्यांनी खुल्या वातावरणात फुले सुकविली. पण, यामुळे फुलांवर धूळ, पक्षी यासारखी समस्या येत होती. या समस्येवर त्यांनी एका उपाय शोधला तो म्हणजे सोलर ड्रायर. “सौर ड्रायर धूळ आत जाऊ देत नाही. त्यात वाळवलेले उत्पादन फूड-ग्रेड आणि 100% शुद्ध आहे.” 40 ते 45 अंश सेल्सिअस तापमान स्थिर ठेवून त्यांच्या गुणवत्तेशी तडजोड न करता फुलांनी त्यांचा मूळ रंग आणि सुगंध कायम असल्याची खात्री शिवराज यांनी करून घेतली.
शेतकऱ्यांना केले सक्षम
सध्या शेतकरी निषाद यांनी सुरु केलेल्या फुलांच्या व्यवसायातून ते महिन्याला ५०० ते १,००० किलो प्रमाणे फुलांची विक्री करतात. यातून ते सुमारे १ लाख रुपये आणि जास्तीत जास्त ४ लाख रुपयांचा नफा कमवत आहेत. शेतकऱ्यांकडील उत्पादन ताजे असो वा कोरडे ते रास्त भावात खरेदी केले जाईल, असे आश्वासन देऊन त्यांनी स्थानिक कृषी क्षेत्राचा संपूर्ण कायापालट केला आहे.
व्यवसाय वाढविण्यासाठी केला संघर्ष
प्रत्येक उद्योजकाच्या प्रवासाप्रमाणे शिवराज निषाद यांच्या समोरही अनेक अडचणी आल्या. फुलांचा व्यवसाय वाढविण्यासाठी त्यांनी संघर्ष केला. तरीही, त्यांनी जिद्द, चिकाटीने वैयक्तिक नेटवर्क आणि एक मजबूत प्रतिष्ठा विकसित केली. ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या व्यवसायात यश आले. शेतकऱ्यांना फुले सुकवण्याचे फायदे समजावून सांगणे आणि त्यांना सोलर ड्रायरसारखे नवीन तंत्रज्ञान वापरण्यास शिकवणे हा त्याच्यासमोरील सर्वात मोठा अडथळा होता. मात्र सतत मेहनत आणि क्षमता सिद्ध करून शेतकऱ्यांचा पाठिंबा आणि विश्वास जिंकण्यात ते यशस्वी ठरले.
शिवराज निषाद यांनी सध्याच्या उपलब्धींच्या पलीकडे मोठ्या योजना आखल्या आहेत. त्यांच्याकडे आधीपासूनच “ब्लू वेद” नावाचा नोंदणीकृत ट्रेडमार्क आहे आणि शेतकरी ब्रँड सुरू करण्याचे त्यांचे उद्दिष्ट आहे. जे शेतकऱ्यांकडून थेट ग्राहकांना विकतील, मध्यस्थांना दूर करेल आणि शेतकऱ्यांचा नफा वाढवेल. सोलर ड्रायरचा वापर वाढवून आपला व्यवसाय वाढवण्याचा निषाद यांचा मानस आहे. वाढती मागणी पूर्ण करण्यासाठी उत्पादन क्षमता वाढविण्याचा निर्धार केला असून सुरुवातीला 50 किलो फुले सुकवण्यापासून त्यांनी आता 1000 ते 2000 किलो फुले सुकवण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे.
शेतीमध्ये कृषी यंत्रांची भूमिका
शिवराज हे शेतीच्या कामासाठी कृषी यंत्रांवर सर्वाधिक अवलंबून आहे. जरी काही कार्ये जसे की, फ्लॉवर पिकिंग – यांत्रिकीकरणासाठी खूप नाजूक असले तरी उत्पादन प्रक्रियेत यंत्रे महत्त्वाची भूमिका बजावतात. याचे उदाहरण म्हणजे फुले योग्य प्रकारे सुकली आहेत याची खात्री करण्यात सौर ड्रायर महत्त्वाची भूमिका बजावतात, विशेषत: पावसाळ्यात ड्रायरशिवाय फुले सुकणे शक्य नसते.
संपर्क :-
शिवराज निषाद
शेखपूर, उत्तर प्रदेश
मो. नं. :- 7985216940
