पुणे : शेती क्षेत्रात नवनवीन तंत्रज्ञान विकसित होत आहे. या तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून शेतकरी गव्हाचे सर्वाधिक व चांगले उत्पादन घेऊ शकतात असा दावा शास्त्रज्ञांनी केला आहे.
सध्या रब्बी पिकांच्या पेरणीची वेळ सुरू असून शेतकरी गव्हासह इतर पिकांच्या पेरणीत व्यस्त आहेत. देशात लवकर आलेल्या गव्हाच्या वाणांची पेरणी पूर्ण झाली आहे. तर ज्या शेतकऱ्यांना लवकर गव्हाची पेरणी करता आली नाही ते आता उशिरा येणाऱ्या वाणांची पेरणी करू शकतात. गव्हाच्या लवकर पेरणीच्या तुलनेत गव्हाच्या उशिरा पेरणीत उत्पादन थोडे कमी असले तरी प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यास गव्हाच्या उशिरा वाणांपासून चांगले उत्पादन घेता येते, असे शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे.
उशिरा पेरणीसाठी शेत कसे तयार करावे
शेतात सहसा स्थानिक नांगरणी, त्यानंतर एक खोल नांगरणी आणि नंतर दोन ते तीन नांगरणी फळ्याद्वारे केली जाते. या भागात, ट्रॅक्टर आणि कुदळाच्या साहाय्याने संध्याकाळी खोल नांगरणी केली जाते, ज्यामुळे दव ओलावा शोषून घेण्यासाठी पूर्ण रात्र मिळते. यानंतर, सकाळी लवकर प्लँकिंग करा. अजैविक क्षेत्र टाळण्यासाठी दहा ते तीस मीटर रुंदीचे मध्यवर्ती क्षेत्र ठेवावे. चांगल्या आणि एकसमान बियाणे उगवण करण्यासाठी गव्हाच्या पिकाला चांगल्या प्रकारे बियाणे तयार केलेले परंतु कॉम्पॅक्ट बियाणे आवश्यक आहे. बागायती भागात मागील पीक काढणीनंतर डिस्क किंवा मोल्ड बोर्डच्या नांगरणीने शेत नांगरून टाकावे. वापरलेल्या विविधतेनुसार बियाण्याचे दर बदलतात. जे बियाण्याचा आकार, उगवण टक्केवारी, मशागत, पेरणीची वेळ, जमिनीतील आर्द्रता आणि पेरणीची पद्धत यावर अवलंबून असते. साधारणपणे 40 किलो प्रति एकर बियाणे पुरेसे असते. सामान्य पेरणीसाठी उशीरा पेरणी केलेल्या परिस्थितीत सोनालिका सारख्या भरड धान्याच्या जातींसाठी बियाणे दर 50 किलो/एकरपर्यंत वाढवता येऊ शकतो. गव्हाची पेरणी डिब्बलरने करायची असल्यास एकरी 10 ते 12 किलो बियाणे पुरेसे आहे. सामान्य पेरणी केलेल्या पिकासाठी दोन ओळींमध्ये 20 ते 22.5 सेमी अंतर ठेवावे. पेरणीला उशीर झाल्यास १५ ते १८ सेंमी अंतर ठेवा.
पेरणीचे तंत्र किंवा पद्धत
सीड ड्रिलने गव्हाची पेरणी करा आणि नेहमी रांगेत गव्हाची पेरणी करा. गव्हाची पेरणी नांगराच्या मागे किंवा जमिनीत योग्य आर्द्रतेवर खतनाशकासह करणे फायदेशीर आहे. शेतकऱ्यांमध्ये लोकप्रिय असलेल्या श्री पद्धतीने गव्हाची पेरणी करण्यासाठी सर्वप्रथम पेरणीच्या वेळी जमिनीत ओलावा असल्याचे लक्षात येते कारण या पद्धतीने पेरणीसाठी अंकुरलेले बियाणे वापरले जाते. शेतात पुलाव झाल्यावरच पेरणी करावी. देशी नांगर किंवा कुदळीपासून 20 सें.मी. 3 ते 4 सेमी अंतरावर. खोल चर करून त्यात 20 सें.मी. 2 फूट अंतरावर 2 बिया टाकल्या जातात, पेरणीनंतर बिया हलक्या मातीने झाकल्या जातात, त्यानंतर पेरणीनंतर 2-3 दिवसात झाडे उगवतात.
खत व पाणी व्यवस्थापन
साधारणपणे गव्हासाठी नायट्रोजन, फॉस्फर आणि पोटॅश ४:२:१ या प्रमाणात द्या. सिंचन नसलेल्या शेतीमध्ये 40:20:10, मर्यादित सिंचनात 60:30:15 किंवा 80:40:20, बागायती शेतीमध्ये 120:60:30 आणि 100:50:25 किलो प्रति हेक्टरी खत द्या. . बागायती शेतीच्या मालवी जातींना नत्र, स्फुर आणि पोटॅश 140:70:35 किलो प्रति हेक्टर द्या. उशिरा पेरणी करताना अर्धा नत्र आणि पूर्ण प्रमाणात स्फुर व पोटॅश पेरणीपूर्वी जमिनीत ३-४ इंच टाकावे. उरलेले नत्र पहिल्या पाण्याने द्यावे. ज्या शेतात त्याच दिवशी पाणी देता येईल त्याच भागात युरिया टाकावा. युरिया शक्य तितक्या समान प्रमाणात पसरवा. जर शेत पूर्णपणे समतल नसेल तर पाणी दिल्यानंतर, जेव्हा शेतात पाय बुडणे थांबेल तेव्हा युरिया द्या. विहित वेळेच्या अंतराने आणि ठराविक प्रमाणात पाणी द्यावे.
लवकर गव्हाच्या पिकाला वेळेवर, विहित प्रमाणात आणि शिफारस केलेल्या अंतराने पाणी द्यावे. पेरणीनंतर शेतात दोन्ही बाजूंनी प्रत्येक 15-20 मीटर अंतरावर आडवे व उभ्या नाले बनवावेत आणि पेरणीनंतर लगेचच या नाल्यांच्या साह्याने वाफ्यांना आळीपाळीने पाणी द्यावे. गव्हाच्या सुरुवातीच्या लागवडीमध्ये, पेरणीनंतर लगेच पहिले पाणी, दुसरे 35-45 दिवसांनी आणि तिसरे पाणी 70-80 दिवसांच्या अवस्थेत मध्यम भागातील काळ्या जमिनीत आणि 3 ओलित लागवडीमध्ये पुरेसे आहे. पूर्ण सिंचन वेळेपासून पेरणी करताना, 20 दिवसांच्या अंतराने 4 पाणी द्यावे. उशिरा पेरणीसाठी 17-18 दिवसांच्या अंतराने 4 पाणी द्यावे. कानातले बाहेर येत असताना स्प्रिंकलर पध्दतीने पाणी देऊ नका, अन्यथा फुले उमलतील, जळजळीचा रोग होऊ शकतो. दाण्यांचे तोंड काळे पडून कर्नाल बंट व कंडुवा रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची भीती आहे. परिसरात तुषार पडण्याची शक्यता असल्यास, ते टाळण्यासाठी स्प्रिंकलरद्वारे पिकांना हलके पाणी द्यावे, 500 ग्रॅम थायो-युरियाचे द्रावण 1000 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे किंवा 8 ते 10 किलो गंधक पावडर प्रति एकर फवारावे किंवा विद्राव्य गंधक 3 ग्रॅम प्रति लिटर पाण्यात मिसळून द्रावण तयार करून फवारणी करावी किंवा 0.1 टक्के व्यावसायिक सल्फ्युरिक ऍसिड सल्फ्यूरिक ऍसिडची फवारणी करावी. शेतात तण वाढू देऊ नका.
किडीचा प्रादुर्भाव टाळावा
गहू पिकाला कीड आणि रोगांपासून सुरक्षित ठेवा
या दिवसात रूट ऍफिड कीटकांचा प्रादुर्भाव दिसून येतो. हे कीटक गव्हाच्या झाडाच्या मुळाचा रस शोषून झाडे सुकवतात. मुळांच्या माशीच्या नियंत्रणासाठी बियाण्यास 3 ग्रॅम प्रति किलो बियाण्यास गौचे रसायनाने प्रक्रिया करावी किंवा 250 मिली इमिडाक्लोप्रिड 17.8 एसएल किंवा थायमॉक्सम 200 ग्रॅम प्रति हेक्टरी 300-400 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे. गहू पिकामध्ये देठ व पानांच्या वरच्या भागावर महूचा प्रादुर्भाव आढळल्यास इमिडाक्लोप्रीड 250 मिग्रॅ प्रति हेक्टर या प्रमाणात पाण्यात द्रावण तयार करून फवारावे. शेतातील गव्हाची झाडे सुकणे किंवा पिवळी पडल्यास, जी कोणत्याही कीटक, रोग किंवा पोषक तत्वांच्या कमतरतेमुळे असू शकते, तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन त्वरित उपचार करून गव्हाचे चांगले उत्पादन घ्यावे.
