मुंबई : यंदा एल-निनोच्या प्रभावामुळे पावसात मोठी तफावत आणि भूजल पातळीत घट दिसत आहे. अशा परिस्थितीत पाणी जास्त लागणाऱ्या रब्बी भात, गहू ऐवजी कमी पाण्यावर येणारे पीक म्हणून रब्बी तूर (लाल तूर) हा महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी उत्तम पर्यायी पीक ठरू शकतो, असे कृषी तज्ज्ञांचे मत आहे.
एल-निनो मध्ये तूरच का?
तूर हे मुळातच दुष्काळ प्रतिरोधक पीक आहे. खरीप तूर देशातील 50% पेक्षा जास्त डाळ उत्पादन देते, पण रब्बी हंगामात तिची लागवड केल्यास पाण्याची मोठी बचत होते. तेलंगणा, आंध्र प्रदेश सरकारनेही शेतकऱ्यांना रब्बी भात टाळून तूर, मूग, उडीद, ज्वारी, बाजरीकडे वळण्याचे आवाहन केले आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा, विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्रातील कमी पाण्याच्या भागासाठी हा सल्ला अत्यंत लागू आहे.
पेरणीपूर्वीचे महत्त्वाचे तंत्र – बीज गोळीकरण
एल-निनो मध्ये अनियमित पाऊस हे मोठे आव्हान आहे. यासाठी शास्त्रज्ञांनी बीज गोळीकरण तंत्र सुचवले आहे.
– काय करावे: बियाण्याला चिकणमाती + घनजीवामृत पावडर + लाकडाची राख यांचे आवरण द्यावे. यामुळे बियाण्याचा आकार वाढतो.
– फायदा: ही गोळी केवळ 10-5 मिमी पावसातही उगवते. एकदा उगवल्यावर 25 ते 40 दिवस पाण्याचा ताण सहन करते. पक्षी, किडीपासून संरक्षण होते आणि 6 महिन्यांपर्यंत गोळी खराब होत नाही.
– पेरणी: ड्रोन किंवा सीडरने 5 सेमी खोलीवर पेरणी करावी. मातीतील ओलावा चिकणमाती स्पंजसारखा टिकवून ठेवते.
व्यवस्थापन पद्धती
जमीन आणि वाण: चांगला निचरा होणारी मध्यम ते भारी, सामू 6.5 ते 7.5 असलेली जमीन उत्तम. रब्बी हंगामासाठी कमी कालावधीचे वाण – उदा. ICPL 87, GT-100, BDN-711 निवडावेत. बीज दर 2-15 किलो/हेक्टर आणि अंतर 60 बाय 20 सेमी ठेवावे.
खत व्यवस्थापन: पेरणी वेळी 25:50:0 NPK द्यावे. फुलोरा अवस्थेत पाण्याचा ताण जाणवल्यास 1% पोटॅशियम नायट्रेट किंवा 2% युरियाची फवारणी 15 दिवसांच्या अंतराने करावी. कोरड्या काळात घन युरिया टाळावा.
पाणी व्यवस्थापन: तूरला फुलोरा आणि शेंगा भरण्याच्या अवस्थेतच पाण्याची सर्वात जास्त गरज असते. या वेळी एक हलके संरक्षक पाणी दिल्यास उत्पादन वाढते. पाणी साचू देऊ नये, निचरा व्यवस्थित ठेवावा.
View this post on Instagram
आंतरपीक – अधिक नफ्याची गुरुकिल्ली
विदर्भात तूर + सोयाबीन, तूर + ज्वारी, तर मराठवाड्यात तूर + मूग/उडीद हे आंतरपीक उत्तम. यामुळे जोखीम विभागली जाते.
रोग-कीड: शेंगा पोखरणारी अळी, शेंगा माशी हे मुख्य शत्रू. यासाठी 5 कामगंध सापळे/हेक्टर लावावेत, खोल उन्हाळी नांगरणी करावी आणि गरजेनुसार IPM चा अवलंब करावा.
शेतकऱ्यांसाठी अंतिम सल्ला
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, रब्बी हंगामात पाण्यावर आधारित नियोजन करावे. जिल्हास्तरीय कृषी अधिकाऱ्यांच्या सल्ल्याने, उपलब्ध पाणीसाठा पाहूनच पिकाची निवड करा. एल-निनो हे संकट असले तरी रब्बी तूर सारखे कमी पाण्याचे पीक आणि बीज गोळीकरणसारखे तंत्रज्ञान शेतकऱ्याला नक्कीच आधार देईल.
तुम्हाला हेही वाचायला नक्की आवडेल.
